Rozwój Obszarów Wiejskich

Rozwój Obszarów Wiejskich

Nowe instrumenty finansowania WPR 2014-2020

Trwające prace nad nową perspektywą programowo-finansową UE wskazują że w ogólnym zarysie  będzie ona kontynuacją poprzedniego okresu finansowego, to jest finansowania z lat 2007-2013. Zmiany dotyczyć będą głównie przygotowania dokumentów programowych, wdrażania polityk oraz współfinansowania z budżetu UE. Nowa perspektywa finansowa UE szczególny nacisk kłaść będzie na wsparcie terytorialne, realizację celów wynikających ze strategii Europa 2020, osiągania konkretnych rezultatów mierzonych wskaźnikami oraz koncentracji tematycznej i koncentracji wsparcia. Z kolei na poziomie wdrażania  dla wszystkich polityk zakłada się wprowadzenie tzw. Wspólnych Ram Strategicznych to znaczy wspólne planowanie, programowanie, monitoring i kontrolę, ewaluację oraz realizację celów ukierunkowanych na wyniki. Założenia te powinny podnieść efektywność gospodarowania środkami a takie spojrzenie stanowi o nowym podejściu do wydawania środków i osiąganiu konkretnych mierzalnych celów. W nowym okresie programowania finansować się będzie 11 celów tematycznych przyjętych przez poszczególne fundusze  w ramach Strategii  Europa 2020. Strategia Europa 2020  jest długookresowym programem rozwoju społeczno-gospodarczego UE na lata 2010-2020. Zatwierdzona została przez Radę Europejską w 2010 roku zastępując Strategię Lizbońską. Głównym jej celem jest wzrost gospodarczy przy zachowaniu działań mających na celu zrównoważony rozwój, rozwój technologii przyjaznych środowisku, rozwój wiedzy i dbałość o spójność społeczną. Aby zrealizować powyższe zadania zaproponowano trzy podstawowe, wzajemnie powiązane ze sobą priorytety to jest: wzrost inteligentny, wzrost zrównoważony i wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu. Jeśli chodzi o cele tematyczne przyjęte przez poszczególne fundusze to wymienić należy:
1. Badania naukowe, rozwój technologiczny i innowacje

2. Zwiększenie dostępności, stopnia wykorzystania i jakości technologii informatycznych i komunikacyjnych.

3. Podnoszenie konkurencyjności  MŚP, sektora rolnego oraz sektora rybołówstwa i akwakultury.

4. Wspieranie przejścia na gospodarkę niskoemisyjną we wszystkich sektorach

5. Promowanie dostosowania do zmian klimatu, zapobiegania ryzyku i zarządzania ryzykiem.

6. Ochrona środowiska naturalnego i wspieranie efektywności wykorzystania zasobów

7. Promowanie zrównoważonego transportu i usuwanie niedoborów przepustowości w działaniu najważniejszych infrastruktur sieciowych

8. Wspieranie zatrudnienia i mobilności pracowników

9. Wspieranie włączenia społecznego i walka z ubóstwem

10. Inwestowanie w edukację , umiejętności i uczenie się przez całe życie

11. Wzmocnienie potencjału instytucjonalnego i skuteczności administracji

Cele te realizować będą wspólnie EFRROW- Europejski Fundusz Rolny na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, EFRR – Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, EFS – Europejski Fundusz Społeczny, EFMR – Europejski Fundusz Morski i Rybacki oraz FS – Fundusz Spójności i to jest najogólniej rzecz biorąc najważniejsza zmiana w nowym okresie programowania – ścisłe powiązanie  funduszy i lepsza harmonizacja polityk z celami strategii Europa 2020.

Podstawowymi instrumentami realizacji celów strategii „Europa  2020”  są przygotowane przez KE inicjatywy przewodnie  oraz opracowane przez państwa członkowskie  Krajowe Programy Reform uwzględniające  Zalecenia Rady Europejskiej . Najważniejszymi dla UE politykami będą trzy to jest: Polityka Spójności, Wspólna  Polityka Rolna i Polityka Rybacka. Dla nich to w pierwszej kolejności Komisja Europejska opracowała i opublikowała pakiet rozporządzeń UE na lata 2014-2020, który reguluje stronę prawną procesu wdrażania.

W Polsce podstawowym dokumentem programowym na lata 2014-2020 jest średniookresowa Strategia Rozwoju Kraju 2020:, przyjęta przez Radę Ministrów we wrześniu 2012 roku, w której jako główne cele rozwojowe kraju realizowane przy wsparciu funduszy Wspólnych Ram Strategicznych (WRS) w latach 2014-2020 wskazano: zwiększenie konkurencyjności gospodarki, poprawę spójności społecznej i gospodarczej oraz podnoszenie sprawności i efektywności państwa.

Poza „Strategią Rozwoju Kraju” system dokumentów  strategicznych dla przyszłego okresu programowania w naszym kraju obejmuje 9 zintegrowanych strategii:

  1. „Strategia innowacyjności i efektywności gospodarki”
  2. „Strategia rozwoju kapitału ludzkiego”
  3.  „Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa”
  4. „Strategia rozwoju transportu”
  5. „Bezpieczeństwo energetyczne i środowisko”
  6. „Sprawne państwo”
  7. „Strategia rozwoju kapitału społecznego”
  8. „Krajowa strategia rozwoju regionalnego –regiony- miasta- obszary wiejskie”
  9. „Strategia rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego RP”

Zgodnie z zaleceniami Komisji Europejskiej, Polska realizuje Krajowy Program Reform (KPR) na rzecz realizacji strategii „Europa 2020.Strategia „Europa 2020” jest nowym długookresowym programem rozwoju gospodarczego Unii Europejskiej , który zastąpił realizowaną i zmodyfikowaną pięć lat później, Strategię Lizbońską. Aby UE mogła realizować podstawowe cele rozwojowe oraz wdrażanie niezbędnych reform umożliwiających stawianie czoła wyzwaniom związanym ze starzeniem się społeczeństw czy rosnąca potrzebą racjonalizacji gospodarowania musi być nowoczesna i innowacyjna oraz skuteczna w działaniu w tym też celu Komisja Europejska zaproponowała wskaźniki umożliwiające monitorowanie postępów i priorytetów za pomocą pięciu nadrzędnych celów, określanych na podstawie konkretnych wskaźników w tym:

- osiągnięcie wskaźnika zatrudnienia na poziomie 75%,

- poprawa warunków prowadzenia działalności badawczo rozwojowej i przeznaczanie 3% PKB na rozwój nauki,

- zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych o 20% i zwiększenie do 20% udziału energii odnawialnej w ogólnym jej zużyciu.

- podniesienie poziomu wykształcenia poprzez zmniejszenie przedwcześnie kończących naukę do poniżej 10% oraz zwiększenie do 40% odsetka osób w wieku 30-34 lat mających wykształcenie wyższe,

- wspieranie włączenia społecznego.

Podstawowymi instrumentami realizacji celów strategii „Europa 2020” oraz inicjatywami przewodnimi są;

- Unia innowacji

- Mobilna młodzież

- Europejska agenda cyfrowa

- Europa efektywnie korzystająca z zasobów

- Polityka przemysłowa w erze globalizacji

- Europejski program walki z ubóstwem

Europa 2020 to unijna strategia wzrostu na najbliższe dziesięciolecie. W zmieniającym się świecie Unii Europejskiej potrzebna jest inteligentna zrównoważona gospodarka sprzyjająca włączeniu społecznemu. Aby to osiągnąć musi nastąpić powiązanie celów unijnych z priorytetami krajowymi państw członkowskich - stąd państwa członkowskie zostały zobowiązane do przygotowania tzw. umowy partnerstwa między państwem członkowskim a Komisja Europejską. Umowa Partnerstwa jest głównym dokumentem na poziomie krajowym , który określa zakres i sposób wsparcia funduszy europejskich w latach 2014-2020. Odnosi się do takich kwestii jak:

- zakresu wsparcia środkami europejskimi wybranych obszarów tematycznych

- liczby i zakresu programów operacyjnych

- sposobu podziału środków pomiędzy programy krajowe i regionalne

- zarysu systemu wdrażania

- sposobu uzupełniania się wsparcia finansowego z polityki spójności, wspólnej polityki rolnej oraz wspólnej polityki rybackiej.

W Polsce prace nad przygotowaniem „Umowy Partnerstwa” są w toku a po ich  przyjęciu jako dokumentu będą podstawą negocjacji z Komisją Europejską zakresu interwencji funduszy europejskich. W  „Umowie Partnerstwa” będą zapisane zadania przyczyniające się do osiągania celów rozwojowych prezentowanych w polskich dokumentach strategicznych, które mieszczą się w 11 celach tematycznych. Ważnym elementem „Umowy Partnerstwa” będą programy operacyjne.

W latach 2014-2020 w Polsce na poziomie krajowym realizowanych będzie 8 programów operacyjnych finansowanych z funduszy WRS (Wspólnych Ram Strategicznych)  oraz programy EWT (Europejskiej Współpracy Terytorialnej).

 

 Krajowe Programy Operacyjne.

 

1. Program Operacyjny dotyczący innowacyjności, badań naukowych i ich powiązań ze sferą przedsiębiorstw

2. PO dotyczący gospodarki niskoemisyjnej , ochrony środowiska, przeciwdziałania i adaptacji do zmian klimatu, transportu i bezpieczeństwa energetycznego

3. PO dotyczący rozwoju kompetencji i umiejętności,  włączenia społecznego oraz dobrego rządzenia

4. PO dotyczący rozwoju cyfrowego

5. PO rozwoju obszarów wiejskich

6. PO dotyczący rozwoju obszarów morskich i rybackich

7. PO pomocy technicznej

8. PO dotyczący Polski Wschodniej ponadto z funduszy EWT realizowane będą programy dotyczące współpracy terytorialne  jak również Regionalne Programy Operacyjne.

Dla wsi i polskich rolników szczególnie ważnym będzie Program operacyjny rozwoju obszarów wiejskich. Jego celem będzie poprawa konkurencyjności rolnictwa, zrównoważone zarządzanie zasobami naturalnymi i działania w dziedzinie klimatu oraz zrównoważony rozwój terytorialny obszarów wiejskich.

W ramach Programu realizowanych będzie 6 priorytetów:

1. Ułatwianie transferu wiedzy innowacji w rolnictwie, leśnictwie i na obszarach wiejskich,

2. Poprawę konkurencyjności gospodarki rolnej , zwiększenie rentowności gospodarstw rolnych,

3. Poprawę organizacji łańcucha żywnościowego,

4. Odnowa wspieranie i ochrona ekosystemów zależnych od rolnictwa i leśnictwa,

5. Efektywne gospodarowanie zasobami, przejście na gospodarkę niskoemisyjną i odporną na zmiany klimatyczne, zarządzanie ryzykiem,

6. Zwiększanie włączenia społecznego, ograniczanie ubóstwa i promowanie rozwoju gospodarczego na obszarach wiejskich.

Program rozwoju obszarów wiejskich w latach 2014-2020 w dużej mierze będzie kontynuacją dotychczasowego wsparcia.

 

Założenia nowego programu rozwoju obszarów wiejskich.

Aby zrealizować priorytet pierwszy to jest „Ułatwianie transferu wiedzy i innowacji w rolnictwie ,leśnictwie i na obszarach wiejskich” zakłada się działania poprzez szkolenia, doradztwo, oraz nowy instrument współpracy w realizacji projektów wspólnie przez podmioty naukowe, służby doradcze , podmioty gospodarcze oraz indywidualnych rolników. Projekty takie pomimo wyższej skali trudności powinny dawać znacznie lepsze efekty i wyższą skuteczność wykorzystania środków.

Priorytet drugi zakłada poprawę konkurencyjności wszystkich rodzajów gospodarki rolnej i zwiększenie rentowności gospodarstw rolnych. Priorytet ten nawiązuje do działań modernizacji gospodarstw rolnych i premii dla młodego rolnika realizowanych w perspektywie finansowej 2007-2013 oraz poszerzony będzie o instrument w postaci premii dla małych gospodarstw. Wszystkie te działania mają poprawić konkurencyjność polskiego rolnictwa.

Priorytet trzeci „Poprawa łańcucha żywnościowego oraz promowanie zarządzania ryzykiem” zakłada wsparcie dla inwestycji dotyczących przetwórstwa i marketingu produktów rolnych, rozwoju sprzedaży bezpośredniej, dalszego rozwoju grup producentów rolnych oraz systemów jakości artykułów rolnych. Wsparciu podlegać też będzie budowa i modernizacja targowisk.

Priorytet czwarty skoncentruje się głównie na „odtwarzaniu, ochronie i wzmocnieniu ekosystemów zależnych od rolnictwa i leśnictwa” ze szczególnym uwzględnieniem ochrony gospodarstw rolnych przed klęskami żywiołowymi, katastrofami naturalnymi a następnie przywracanie potencjału produkcji rolnej. Istotnym fragmentem tego priorytetu będzie ochrona środowiska naturalnego i zachowanie bioróżnorodności.

Piąty priorytet koncentrował się będzie głównie na „Wspieraniu efektywnego gospodarowania zasobami i przechodzenie na gospodarkę niskoemisyjną. W ramach tego priorytetu przewiduje się również wspieranie działań  rolno-środowiskowych,  z zakresu rolnictwa ekologicznego i płatności dla obszarów Natura 2000 oraz zalesień i płatności na rzecz obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania.

Szósty priorytet zakłada ”Zwiększenie włączenia społecznego , ograniczenie ubóstwa i promowanie rozwoju na obszarach wiejskich” głównie poprzez rozwój przedsiębiorczości na obszarach wiejskich i różnicowanie działalności w kierunku nierolniczym i tworzenie miejsc pracy. W ramach tego priorytetu planuje się również kontynuację działań dotyczących odnowy wsi jej rewitalizacji oraz kontynuację podejścia Leader.

 

Jan Boczkowski

źródło: materiały CDR w Brwinowie