Rozwój Obszarów Wiejskich

Rozwój Obszarów Wiejskich

Zazielenianie w nowym systemie płatności bezpośrednich

Od roku 2015 rolników korzystających z dopłat bezpośrednich czekają spore zmiany. Jedną z nich jest wprowadzenie dodatkowego składnika dopłat, tak zwanej płatności za zazielenienie, obejmującego 30% koperty finansowej płatności bezpośrednich. Szacowana wysokość dopłaty z tego tytułu osiągnie 74 euro na hektar i będzie sumowana z płatnością podstawową JPO. Zazielenienie (greening) to specjalne praktyki rolnicze korzystne dla klimatu i środowiska, obowiązkowe dla krajów członkowskich w nowej perspektywie finansowej. Praktyki te składać się będą z trzech głównych elementów: dywersyfikacji upraw czyli zwiększenia ich różnorodności (dotyczy gospodarstw posiadających więcej niż 10 ha gruntów ornych), utrzymania trwałych użytków zielonych (dla gospodarstw posiadających TUZ) oraz utrzymania obszarów proekologicznych, tak zwanych EFA (wymóg dotyczący gospodarstw o powierzchni powyżej 15 ha gruntów ornych).


1) Dywersyfikacja upraw realizowana będzie w sposób dwustopniowy:
a) gospodarstwa posiadające od 10 do 30 ha gruntów ornych muszą posiadać przynajmniej 2 różne uprawy na gruntach ornych, w tym uprawa główna nie powinna zajmować więcej niż 75% GO,
b) gospodarstwa powyżej 30 ha gruntów ornych muszą posiadać minimum 3 uprawy na gruntach ornych, w tym uprawa główna nie może pokrywać więcej niż 75% GO, a dwie uprawy główne łącznie nie mogą pokrywać więcej niż 95% GO.

Ponadto z realizowania praktyki dywersyfikacji wyłączone będą między innymi gospodarstwa:

- w których powyżej 75% gruntów ornych jest wykorzystywanych do produkcji trawy lub innych pastewnych roślin zielnych, które stanowią grunt ugorowany lub połączenie ww. sposobów uprawy, pod warunkiem, że pozostałe grunty orne nie przekraczają 30 hektarów,

- w których ponad 75% kwalifikujących się gruntów rolnych to trwałe użytki zielone, grunty wykorzystywane do produkcji trawy lub innych pastewnych roślin zielnych, lub połączenie ww. sposobów uprawy, pod warunkiem, że pozostałe grunty orne nie przekraczają 30 hektarów.

Planuje się dodatkowo, że działaniem równoważnym zwalniającym ze spełnienia praktyki dywersyfikacji upraw będzie pakiet rolnictwo zrównoważone lub pakiet ochrona gleb i wód w ramach programów rolnośrodowiskowych. Aby uniknąć problemów przy kwalifikowaniu upraw Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi planuje opublikowanie listy roślin, wiadomo też, że np. formy jare i ozime będą traktowane jako odrębne uprawy.
Kontrole terenowe spełnienia tego wymogu przewidywane są na okres pomiędzy 15 maja a 15 lipca.
Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa szacuje jednak, że prawie 83% gospodarstw może być zwolnionych z obowiązku realizacji dywersyfikacji upraw.
 
2) Drugim elementem składającym się na praktykę zazieleniania jest utrzymanie powierzchni trwałych użytków zielonych. Realizowany on będzie na dwóch niezależnych poziomach:

a) znany z wymogów wzajemnej zgodności wymóg zachowania powierzchni TUZ na poziomie kraju, których obszar nie może zmniejszyć się o więcej niż 5%. Latami referencyjnymi (odniesienia) dla tego wymogu będą lata 2012 i 2015 (dla nowych użytków zielonych). W przypadku gdy powierzchnia TUZ zmniejszy się o więcej niż 5% Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa może zalecić rolnikom, którzy zaorali łąki lub pastwiska przywracanie tych działek do stanu pierwotnego.  Natomiast w sytuacji  gdy TUZ w Polsce będzie przybywać zaorywanie ich w indywidualnych gospodarstwach jest jak najbardziej dopuszczalne.

b) wyjątkiem będą trwałe użytki zielone położone na obszarach Natura 2000 i szczególnie cenne pod względem przyrodniczym. W ich przypadku obowiązywał będzie całkowity zakaz przekształcania i  zaorywania w gospodarstwie w każdej sytuacji. Trwają prace nad stworzeniem listy działek objętych tym wymogiem a informacja ta zostanie przekazana w karcie informacyjnej.  

3) Ostatnim elementem praktyki zazielenienia, obowiązującym jedynie gospodarstwa posiadające ponad 15 ha gruntów ornych, będzie obowiązek posiadania w gospodarstwie obszarów proekologicznych (EFA). Ich powierzchnia obejmować musi co najmniej 5% powierzchni gruntów ornych deklarowanych przez rolnika. Według zapowiedzi MRiRW po roku 2017 odsetek ten może być zwiększony do 7%. Szacuje się, że obowiązek utrzymania obszarów proekologicznych dotyczyć będzie  około 9% największych gospodarstw w Polsce, ale aż 54% powierzchni gruntów ornych.
Z realizacji praktyki utrzymania obszarów proekologicznych wyłączone będą gospodarstwa:

a) w których powyżej 75% gruntów ornych jest wykorzystywanych do produkcji trawy lub innych pastewnych roślin zielnych, stanowią grunt ugorowany, objętych uprawami roślin strączkowych lub połączenie ww. sposobów uprawy, pod warunkiem, że pozostałe grunty orne nie przekraczają 30 hektarów.

b) w których ponad 75% kwalifikujących się gruntów rolnych to trwałe użytki zielone, grunty wykorzystywane do produkcji trawy lub innych pastewnych roślin zielnych, lub połączenie ww. sposobów uprawy, pod warunkiem, że pozostałe grunty orne nie przekraczają 30 hektarów;

Lista obszarów kwalifikujących się jako  EFA obejmuje szeroki zakres i są to:
a) grunty ugorowane (od 1 stycznia do 31 lipca - potem możliwe jest przywrócenie produkcji),
b) elementy krajobrazu będące w posiadaniu rolnika, położone na gruncie ornym lub przylegającym:
- chronione w ramach norm Dobrej Kultury Rolnej (drzewa będące pomnikami przyrody, oczka wodne o łącznej powierzchni mniejszej niż 100 m², rowy, których szerokość nie przekracza 2 m),
- żywopłoty lub pasy zadrzewione (o szerokości do 10 m), rowy (o szerokości do 6 m), zadrzewienia liniowe, zadrzewienia grupowe, miedze śródpolne, oczka wodne (do 0,1 ha), drzewa wolnostojące (o szerokości korony powyżej 4m),
c) strefy buforowe, w tym strefy buforowe pod trwałymi użytkami zielonymi, pod warunkiem że różnią się one od przylegającej kwalifikującej się powierzchni użytków rolnych,
d) pasy gruntów kwalifikujących się do płatności przylegających do krawędzi lasu,
e) obszary objęte zagajnikami o krótkiej rotacji, na których nie stosuje się nawozów mineralnych lub środków ochrony roślin,
f) obszary zalesione w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich po 2008 roku,
g) międzyplony lub pokrywa zielona (wysiew mieszanek albo wsiewka trawy w uprawę główną),
h) uprawy wiążące azot (występujące na polu przez cały sezon wegetacyjny).

Planuje się, że w charakterze międzyplonów uznawane będą mieszanki utworzone z co najmniej 2 gatunków roślin wysianych do 30 września. Uprawy ozime tradycyjnie wysiewane jesienią do zbioru lub do wypasu jak również międzyplony w ramach programu rolnośrodowiskowego, nie mogą być uznawane za obszary EFA).

Rzeczywista powierzchnia obszarów EFA w terenie przeliczana będzie przez specjalne współczynniki określające ich efekt  środowiskowy i tak np. zadrzewienia i żywopłoty będą  wyżej oceniane niż  międzyplony i uprawy wiążące azot. Obowiązek utrzymania obszarów EFA może być realizowany przez rolnika indywidualnie jak również przez kilku rolników podpisujących specjalną umowę z których np. jeden może mieć więcej obszarów kwalifikowanych jako EFA (np. grunty przylegające do lasu itp.).

Warto również wspomnieć o dwóch istotnych wyjątkach w systemie zazieleniania: gospodarstwa ekologiczne objęte będą automatycznie dopłatą za zazielenianie (traktowane jako zielone „z natury”). Również rolnicy korzystający z nowego systemu wsparcia  PROW dla małych gospodarstw zwolnieni będą z obowiązku spełnienia tych praktyk. Ominą ich także kontrole z tytuły wzajemnej zgodności co oczywiście nie oznacza, że przepisy z tego obszaru przestają ich obowiązywać. Decyzję o przystąpieniu do systemu dla małych gospodarstw będzie można podjąć składając wniosek o dopłaty bezpośrednie w roku 2015.
Informacje na temat EFA  jak również użytków zielonych szczególnie cennych przyrodniczo znajdą się w przyszłym roku karcie informacyjnej jaką rolnik otrzyma wraz z wnioskiem spersonalizowanym w roku przyszłym. W porównaniu w rokiem 2014 będzie ona bardziej rozbudowana. Niestety również sankcje za niespełnienie praktyk zazieleniania mogą być dotkliwe: w latach 2015 i 2016 obejmą one najwyżej kwotę płatności zielonej natomiast od 2017 mogą ją nawet przekroczyć.


opracował: Wojciech Ślósarz
na podstawie informacji MRiRW (17.07.2014)