Technologia

Technologia

Reforma wspólnej organizacji rynków owoców i warzyw w Unii Europejskiej

W wyniku obserwacji funkcjonowania rynków owocowo-warzywnych w ostatnich latach Komisja uznała, że obowiązujący do 2007 r. system dotyczący sektora owoców i warzyw, ustanowiony wcześniej wydanymi oraz najświeższymi rozporządzeniami (WE nr 2201/96 z dnia 28.10. 1996 r. w sprawie wspólnej organizacji rynków przetworów owocowych i warzywnych oraz WE nr 2202/96 z dn. 28.10.1996r. wprowadza program pomocy wspólnotowej dla producentów niektórych owoców cytrusowych), wymaga zmian, aby osiągnąć zwiększenie konkurencyjności i orientacji rynkowej tego sektora. W związku z powyższym podjęta została decyzja o zreformowaniu systemu wspólnej organizacji rynku owoców i warzyw od 2008 r.


Głównymi celami i założeniami reformy są:

lepsze zorientowanie na rynek i większa konkurencyjność sektora,

zmniejszenie wahań w dochodach rolników,

działanie na rzecz lepszej równowagi w łańcuchu zbytu owoców i warzyw (zwiększenie stopnia zorganizowania rynku),

lepsze uwzględnienie zróżnicowania sektora,

wzmocnienie zdolności producentów w zarządzaniu kryzysami,

zmniejszenie negatywnego wpływu na środowisko naturalne,

zwiększenie spożycia owoców i warzyw,

zapewnienie spójności z zasadami WTO i polityką rozwoju,

zwiększenie przewidywalności i kontroli wydatków publicznych,

uproszczenie zarządzania (zminimalizowanie obciążeń administracyjnych) i usprawnienie kontroli.


Podstawę prawną dla tak określonej reformy stanowią następujące rozporządzenia Rady (WE):

- Nr 1182/2007 z dnia 26 września 2007 r. ustanawiające przepisy szczegółowe dotyczące sektora owoców i warzyw, zmieniające dyrektywy 2001/112/WE, 2001/113/WE i rozporządzenia (EWG)

Nr 827/68, (WE) Nr 2200/96, (WE) Nr 2201/96, (WE) Nr 2826/2000, (WE) Nr 1782/2003,

(WE) Nr 318/2006 oraz uchylające rozporządzenie (WE) Nr 2201/96,

- Nr 1580/2007 z dnia 21 grudnia 2007 r. ustanawiające przepisy wykonawcze rozporządzeń

(WE) Nr 2200/96, (WE) Nr 2201/96 i (WE) Nr 1182/2007 w zakresie sektora owoców i warzyw

– wg projektu z dnia 06.11.2007.


Aby zrealizować założone cele reformy, rozporządzenie Rady 1182/2007 przewiduje następujące rozwiązania:

1. Likwidacja wsparcia produkcji kierowanej do przetwórstwa (w tym systemu pomocy finansowej z tytułu dostarczenia pomidorów do przetwórstwa) oraz objęcie owoców i warzyw systemami płatności obszarowych (decoupling).

Dla krajów stosujących system jednolitej płatności obszarowej (SAPS), owoce i warzywa są aktualnie objęte systemem dopłat bezpośrednich. Środki finansowe przewidziane na wsparcie produkcji kierowanej do przetwórstwa zostaną przekazane państwom członkowskim w formie kopert krajowych. W przypadku pomocy finansowej do pomidorów, państwa członkowskie będą mogły w czasie 4-letniego okresu przejściowego (2008-2011) stosować płatności bezpośrednie do upraw pomidorów, pod warunkiem, że część płatności związana z wielkością produkcji nie przekracza 50% pułapu krajowego.

2. Stymulowanie procesu powstawania uznanych organizacji producentów:

- Zwiększenie udziału wsparcia wspólnotowego (z 50% do 60%) w funduszach operacyjnych organizacji producentów w określonych przypadkach (w tym m.in. dla nowych krajów członkowskich i krajów o niskim stopniu zorganizowania rynku tj. poniżej 20% udziału sprzedaży organizacji producentów w całkowitej produkcji owoców i warzyw);

- Wzrost limitu pomocy na dofinansowanie funduszu operacyjnego z 4,1% do 4,6% wartości produktów sprzedanych, pod warunkiem wykorzystania nadwyżki pomocy wyłącznie w celu zapobiegania sytuacjom kryzysowym i zarządzania nimi;

- W państwach członkowskich, w których organizacje producentów sprzedają mniej niż 15% wartości produkcji owoców i warzyw i których produkcja owoców i warzyw stanowi przynajmniej 15% ich całkowitej produkcji rolnej, takie państwa członkowskie mogą wypłacić organizacjom producentów krajową pomoc finansową, w wysokości do 80% wkładu producentów. Pomoc ta jest dodatkowa w stosunku do funduszu operacyjnego i może być zwrócona przez UE na wniosek państwa członkowskiego.

3. Stymulowanie procesu powstawania wstępnie uznanych grup producentów:

- Utrzymanie możliwości wstępnego uznawania i form wsparcia grup producentów dla nowych krajów członkowskich, które przystąpiły do UE 1 maja 2004r. i później (pomoc finansowa na tworzenie i działalność administracyjną grupy oraz na pokrycie części kwalifikowanych kosztów inwestycji ujętych w zatwierdzonym planie dochodzenia do uznania);

- Zwiększenie wsparcia dla wstępnie uznanych grup producentów owoców i warzyw na pokrycie kosztów związanych z utworzeniem grupy producentów i prowadzeniem działalności administracyjnej do 10% wartości produktów sprzedanych w pierwszym roku realizacji planu dochodzenia do uznania, 10% w drugim, 8% w trzecim, 6% w czwartym oraz 4% w piątym roku realizacji planu dochodzenia do uznania.

4. Zmniejszenie negatywnego wpływu na środowisko (środki ochrony środowiska):

- Organizacje producentów owoców i warzyw muszą przeznaczyć, co najmniej 10% wydatków przewidzianych w każdym z programów operacyjnych na środki ochrony środowiska;

- Program operacyjny musi zawierać przynajmniej dwa działania związane z ochroną środowiska;

- W ramach programu operacyjnego organizacji producentów, Unia Europejska będzie współfinansować produkcję ekologiczną do poziomu 60%.

5. Promocja spożycia owoców i warzyw, szczególnie przez dzieci i młodzież:

- Organizacje producentów będą mogły uwzględniać propagowanie spożycia owoców i warzyw w swoich programach operacyjnych;

- Promocja spożycia owoców i warzyw wśród dzieci w szkołach będzie dofinansowana w ramach funduszu operacyjnego w wysokości 60% poniesionych wydatków na ten cel;

- Rekompensaty finansowe UE dla organizacji producentów z tytułu bezpłatnej dystrybucji owoców i warzyw w szkołach, szpitalach, instytucjach charytatywnych itp.

6. Wprowadzenie mechanizmów zarządzania kryzysowego dla organizacji producentów:

Rozporządzenie (WE) Nr 1182/2007 przewiduje m.in. następujące narzędzia, które mają przeciwdziałać lub zapobiegać sytuacjom kryzysowym na rynku:

- wycofanie owoców i warzyw z rynku;

- zbieranie niedojrzałych owoców i warzyw lub rezygnacja z ich zbioru;

- informowanie i działania szkoleniowe w sytuacjach kryzysowych;

- ubezpieczanie zbiorów;

pomoc na zabezpieczenie pożyczek bankowych;

- wsparcie kosztów administracyjnych tworzenia funduszy wzajemnego ubezpieczania.

Środki zarządzania kryzysami nie mogą stanowić więcej niż jedną trzecią wydatków w ramach programu operacyjnego.

Ponadto, rozporządzenie (WE) Nr 1182/2007 znosi dotychczasowe zasady finansowania w 100% przez UE wycofania z rynku, z wyjątkiem bezpłatnej dystrybucji owoców i warzyw.

Natomiast zgodnie z w/w rozporządzeniem (WE) Nr 1182/2007, w celu finansowania zarządzania kryzysowego, organizacja producentów będzie mogła zaciągać pożyczki na warunkach komercyjnych. Spłata kapitału oraz odsetek od takich pożyczek może stanowić cześć programu operacyjnego, nie przekraczającą limitu 20% wydatków ogółem programu operacyjnego w danym roku. Poniesione przez organizację producentów na spłatę pożyczki wydatki będą mogły być dofinansowane w ramach pomocy finansowej do funduszu operacyjnego.

7. Wprowadzenie obowiązku opracowania krajowej strategii zrównoważonych programów operacyjnych:

W oparciu o wnioski raportu Europejskiego Trybunału Obrachunkowego (ETO), w którym zakwestionowano skuteczność realizowanych przez organizacje producentów programów operacyjnych w odniesieniu do założeń w nich określonych, za cel obrano zwiększenie przewidywalności i kontroli wydatków publicznych oraz uproszczenie zarządzania i usprawnienie kontroli. Dlatego też Komisja Europejska zaproponowała wprowadzenie obowiązku opracowania krajowej strategii zrównoważonych programów operacyjnych.

Krajowa strategia zrównoważonych programów operacyjnych obejmowałaby przede wszystkim:

analizę programów operacyjnych ex ante;

cele i działania programów operacyjnych;

uzasadnienie wybranych priorytetów;

określenie wskaźników wydajności realizacji programów operacyjnych;

ocenę programów operacyjnych;

obowiązek uwzględnienia w programie operacyjnym min. 10% środków na działania związane z ochroną środowiska;

zobowiązania sprawozdawcze dla organizacji producentów.


Najważniejsze zmiany wprowadzane w ramach reformy wspólnej organizacji rynków owoców i warzyw Unii Europejskiej - na podstawie rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1580/2007 z dnia 21 grudnia 2007 r. ustanawiającego przepisy wykonawcze do rozporządzeń (WE) Nr 2200/96, (WE) Nr 2201/96 i (WE) Nr 1182/2007 w zakresie sektora owoców i warzyw:

grupy producentów (GP) i organizacje producentów owoców i warzyw (OP) mogą być uznawane na poszczególne produkty lub grupy produktów – delegacja Państwa Członkowskiego, minimalna liczba członków GP i OP oraz minimalna wartość produktów sprzedanych GP i OP określana jest przez Państwo Członkowskie, plan dochodzenia do uznania wstępnie uznanej grupy producentów owoców i warzyw może rozpocząć się:

- od dnia 1 stycznia po zatwierdzeniu planu,

- od daty zatwierdzenia planu, decyzję w tym zakresie podejmuje GP,

- wartość produktów GP i OP wprowadzonych na rynek może objąć (delegacja dla kraju członkowskiego) wartość produktów ubocznych – otrzymanych w wyniku przygotowania i/lub wstępnego przetwarzania owoców i warzyw, mających dodatnią wartość ekonomiczną, lecz niestanowiących głównego, zamierzonego produktu,

- produkty fakturuje się na etapie „loco GP/OP”, w stosownych przypadkach jako „produkt zapakowany, gotowy do sprzedaży lub poddany wstępnemu przetworzeniu – przetwarzanie owoców lub warzyw w celu otrzymania innego produktu wymienionego w załączniku I do Traktatu. Mycie, obcinanie, przycinanie, suszenie i pakowanie produktów świeżych, celem ich sprzedaży, nie są uważane za wstępne przetworzenie,

- wartość produktów sprzedanych można również obliczać na etapie loco przedsiębiorstwo zależne od OP, z zastrzeżeniem, że przynajmniej 90 % kapitału należy do OP lub ich zrzeszeń,

- jeśli ze względów właściwie uzasadnionych w sposób spełniający wymogi dla państwa członkowskiego, znajdujących się poza kontrolą GP, występuje redukcja wartości produktów sprzedanych GP, wartość produktów sprzedanych GP nie powinna być mniejsza niż 65% wartości deklarowanej w poprzednim wniosku lub w poprzednich wnioskach o pomoc, obejmując najnowszy roczny okres, zweryfikowany przez państwo członkowskie, a przy jego braku, wartości deklarowanej początkowo w zatwierdzonym planie dochodzenia do uznania,

- pomoc z tytułu realizacji planu dochodzenia do uznania ograniczana jest do 100 tys. EUR w każdym roku realizacji planu dochodzenia do uznania,

- wnioski o przyznanie pomocy finansowej GP obejmujące okresy półroczne mogą być składane jedynie, gdy plan dochodzenia do uznania jest podzielony na okresy półroczne,

- podmiot, jaki powstanie w wyniku połączenia grupy producentów, która została wstępnie uznana, z uznaną organizacją producentów, nie będzie się kwalifikował ani do wstępnego uznania jako grupy producentów, ani do pomocy finansowej wypłacanej GP, o której mowa w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 1182/2007. Podmiot, jaki powstanie w wyniku połączenia będzie nadal traktowany jako uznana organizacja producentów owoców i warzyw,

- w przypadku łączenia się dwóch lub więcej GP, nowy podmiot obejmuje prawa i obowiązki GP, która najwcześniej uzyskała wstępne uznanie,

- państwa członkowskie ustalają okres rozpoczynający się po wdrożeniu planu dochodzenia do uznania, w ramach, którego grupa producentów musi zostać uznana za organizację producentów. Okres ten nie może przekroczyć 4 miesięcy,

- wkłady finansowe do funduszu operacyjnego uznanej OP, określone w art. 8 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1182/2007 ustala organizacja producentów,

- wnioski o przyznanie rocznej pomocy na dofinansowanie funduszu operacyjnego lub rozliczenie wypłaconych środków finansowych składane będą do dnia 15 lutego kolejnego roku, po zakończeniu roku realizacji programu operacyjnego,

- państwa członkowskie wypłacają pomoc na dofinansowanie funduszu operacyjnego najpóźniej do dnia 15 października, po zakończeniu roku realizacji programu operacyjnego,


Pomoc do uprawy pomidorów gruntowych przeznaczonych dla przetwórstwa od 2008 roku:

Zgodnie z reformą wspólnej organizacji rynków owoców i warzyw (decoupling), następuje zmiana dotychczasowego systemu wsparcia grup i organizacji producentów dostarczających pomidory, brzoskwinie i gruszki, zebrane na terenie Wspólnoty i przeznaczone do przetwórstwa. Dla przypomnienia przedstawiam poniżej główne założenia obowiązującego jeszcze systemu:

- Pomoc na rok gospodarczy 2007/2008 - 34,50 EURO do tony pomidorów, dostarczonych i dopuszczonych do przetwórstwa,

- surowce objęte pomocą muszą zostać przetworzone na produkty objęte wspólna organizacją rynku przetworów owocowych i warzywnych (zgodnie z RK (WE) Nr 1535/2003),

- surowce i produkty muszą spełniać obligatoryjne wymagania jakościowe,

- system pomocy oparty na umowach dostarczenia owoców i warzyw do przetwórstwa,

- obligatoryjne okresy dostaw,

- podawanie powierzchni działek rolnych, na których uprawiane są pomidory do przetwórstwa,

- limit surowców objętych pomocą finansową,

- corocznie ustalana przez Komisję Europejską kwota pomocy finansowej,

Obecnie stosowany system pomocy z tytułu dostarczenia pomidorów do przetwórstwa określony w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 2201/96, będzie stosowany do końca roku gospodarczego 2008, czyli do 14 czerwca 2008 roku.

Od lipca 2008 r. pomoc ta będzie miała charakter płatności historycznej do uprawy pomidorów i będzie powiązana z produkcją, na bazie ilości pomidorów zakwalifikowanej do objęcia pomocą finansową z tytułu dostarczenia pomidorów do przetwórstwa w poprzednich latach gospodarczych. Krajowy pułap – maks. 6 715 tys. euro.

Warunkiem podstawowym uzyskania wsparcia będzie spełnienie kryteriów definicji rolnika z RR (WE) Nr 1782/2003, która określa, że: „rolnik” to osoba fizyczna lub prawna, bądź grupa osób fizycznych lub prawnych, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz które prowadzą działalność rolniczą.

Dalszym warunkiem otrzymania pomocy będzie sporządzenie wniosku o przyznanie płatności do gruntów rolnych, przy czym kwoty pomocy przyznawane będą wg następujących ogólnych regulacji:

- Powierzchnia uprawy ogółem w 2006 r. (wg GUS) – ok. 13,4 tys. ha

- Powierzchnia uprawy pomidorów gruntowych objęta wsparciem do produkcji (2006/2007) – ok. 4,8 tys. ha

- Liczba producentów korzystających z tego wsparcia (2006/2007) – 2,3 tys.


Pomoc do upraw owoców miękkich:

Zgodnie z reformą wspólnej organizacji rynków owoców i warzyw wprowadzono system płatności do powierzchni upraw owoców miękkich: malin i truskawek przeznaczonych dla przetwórstwa.

Podstawa prawna stosowania płatności:

– Rozdział 10h, Art. 110v rozporządzenia Rady 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników (skierowany do publikacji),

– Projekt rozporządzenia w sprawie zmiany rozporządzenia 1973/2004 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania Rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 w odniesieniu do systemów wsparcia przewidzianych w tytułach IV i IVa tego rozporządzenia oraz wykorzystania odłogowanych gruntów do produkcji surowców.

Płatność będzie miała miejsce z tytułu uprawy owoców miękkich - od 2008 do 2012 roku. We wniosku o przyznanie płatności do gruntów rolnych deklarowana będzie jako dodatkowa grupa upraw.

W skład tej grupy wchodzą: maliny i truskawki.

Podobnie jak w przypadku pomidorów warunkiem podstawowym uzyskania wsparcia będzie spełnienie kryteriów definicji rolnika z RR (WE) Nr 1782/2003, podanej wyżej, oraz sporządzenie wniosku o przyznanie płatności do gruntów rolnych.

Do złożonego wniosku o przyznanie płatności do gruntów rolnych musi być załączona umowa, która może być zawarta pomiędzy:

- zatwierdzonym pierwszym przetwórcą, a wnioskodawcą (rolnikiem),

- zatwierdzonym pierwszym przetwórcą, a wstępnie uznaną grupą producentów / uznaną organizacją producentów owoców i warzyw, reprezentującą wnioskodawcę (rolnika),

- zatwierdzonym pierwszym przetwórcą, a podmiotem skupującym, reprezentującym wnioskodawcę

(rolnika).

Umowa, zawierać ma w szczególności:

- nazwiska i adresy stron umowy, jak również wnioskodawców, których to dotyczy, gdy umowa na przetwarzanie została zawarta pomiędzy uznaną grupą/organizacją producentów i/lub odbiorcą reprezentującymi wnioskodawcę oraz zatwierdzoną pierwszą jednostką przetwórczą;

- odpowiednie gatunki oraz powierzchnia zajęta pod uprawę każdego gatunku; oraz dla każdego danego wnioskodawcy, którego to dotyczy, gdy umowa na przetwarzanie została zawarta pomiędzy uznaną grupą/organizacją producentów i/lub odbiorcą reprezentującymi wnioskodawcę oraz zatwierdzoną pierwszą jednostką przetwórczą;

- jeżeli właściwe, zobowiązanie wnioskodawcy do dostarczenia do pierwszej jednostki przetwórczej całkowitej zebranej ilości.

Rejestr zatwierdzonych pierwszych przetwórców oraz podmiotów skupujących – będzie publikowany do dnia 15 lutego, roku, za który przyznawana jest płatność.

Okres stosowania – 1.01.2008 – 31.12.2012 r.

Produkty objęte płatnością – truskawki i maliny przeznaczone do przetwórstwa

Powierzchnia gwarantowana – 48 tys. ha

Wsparcie wspólnotowe – 230 euro/ha

Wsparcie krajowe (opcjonalnie) – do 170 euro/ha


Warunki uzyskania wsparcia – produkcja z obszaru objętego wsparciem ma być objęta umową dotyczącą przetwarzania na jeden z produktów wymienionych w art. 1 ust. 2 RR (WE) Nr 2201/96

Powierzchnia uprawy ogółem w 2006 r. (wg GUS) – ok. 72 tys. ha (55 tys. ha truskawki i 17 tys. ha maliny) – deserowe i do przetwórstwa.

 

Jacek Walczak, 31.01.2008