Technologia

Technologia

Uprawa roślin jagodowych metodami ekologicznymi

Zasadniczym celem rolnictwa ekologicznego jest pozyskiwanie pełnowartościowej żywności w powiązaniu z utrzymywaniem trwałej żyzności gleby. W dopłatach do rolnictwa ekologicznego najwyższe płatności można uzyskać do upraw sadowniczych i jagodowych.

Warunkiem uzyskania płatności do upraw sadowniczych jest: wykonanie na plantacji  zabiegów uprawowych i pielęgnacyjnych oraz przeznaczenie uzyskanego plonu na pasze do bezpośredniego spożycia przez ludzi lub do przetwórstwa, utrzymanie minimalnej obsady drzew i krzewów jagodowych, prowadzenie produkcji rolnej zgodnie z największą wiedzą i kulturą rolną przy zachowaniu należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronie gleby.

Dlatego też musimy większą uwagę zwrócić na zakładanie i prowadzenie  plantacji jagodowych w gospodarstwach ekologicznych.  Rośliny sadownicze zazwyczaj rosną wiele lat na danym stanowisku. Właściwe przygotowanie gleby przed sadzeniem jest konieczne, aby umożliwić im prawidłowy rozwój, dobre plonowanie i długowieczność.

Uprawa tych roślin metodami ekologicznymi może odbywać się na terenach oddalonych, co najmniej o 200 m od osi arterii komunikacyjnych. Plony zbierane z obszarów uprawnych nie mogą być skażone radionuklidami ponad dopuszczalne wartości. Wybierając miejsce pod plantacje roślin jagodowych należy uwzględnić  jego ekologiczne aspekty.

Korzystne siedlisko umożliwia produkcję owoców wysokiej jakości bez stosowania

zabiegów chemicznych, pod warunkiem, że uprawiane będą  odmiany odporne na choroby a w miarę możności  i na szkodniki. Nieodpowiednim siedliskiem pod plantację ekologiczną  są  wąskie doliny rzek i bezodpływowe kotliny. Stoki południowe są z reguły najcieplejsze, toteż można je wykorzystać do uprawy gatunków i odmian ciepłolubnych, zwłaszcza do uprawy odmian wczesnych. Plantacja ekologiczna powinna się znajdować w otoczeniu przyjaznym dla różnorodności biologicznej. Istniejące elementy krajobrazu, takie jak naturalne zadrzewienia i zakrzewienia, należy zachować, a jeśli ich nie ma, to należy obsadzać nieużytki drzewami i krzewami, w których mogą znaleźć schronienie ptaki i owady pożyteczne. Gleba pod plantację roślin jagodowych powinna być średniozwięzła, głęboka, przepuszczalna, nie podmokła. Wymóg ten spełniają gleby pyłowe (lessy), lekkie gliny, różnego typu gleby piaszczysto gliniaste i niezbyt zwięzłe mady. Iły, ciężkie gliny, szczere piaski i płytkie rędziny nie nadają się pod plantację. Krzewy owocowe udają się dobrze na glebach zaliczanych do klasy bonitacyjnej III i IV. Na glebie klasy V przy zastosowaniu nawadniania udają się truskawka i aronia. Bardzo istotną rolę odgrywa poziom wody gruntowej w glebie. Teren podmokły nie nadaje się do uprawy krzewów owocowych. Mogą one rosnąć, gdy woda gruntowa podchodzi okresowo do około 70 cm od powierzchni. Dla roślin jagodowych (z wyjątkiem borówki wysokiej, żurawiny) optymalne wartości pH wynoszą 5,5-6,5. Dlatego aby podnieść kwasowość gleby powyżej 5,5 pH celowe jest wapnowanie. Ujemny wpływ silnego zakwaszenia gleby na wzrost i rozwój roślin wynika głównie z nadmiernej zawartości glinu w roztworze glebowym. Na glebach zakwaszonych wzrasta pobieranie przez rośliny metali ciężkich.

Do zabiegów pielęgnacyjnych i nawożenia w uprawie ekologicznej mogą być używane standardowe maszyny stosowane w gospodarstwach tradycyjnych. Jeśli na plantacji

w międzyrzędziach utrzymywana jest murawa to jej koszenie można wykonać standardowymi kosiarkami rotacyjnymi. Ich szerokość powinna być tak dobrana, aby jej koszenie wykonywać przy jednokrotnym przejeździe każdym międzyrzędziem. Brak możliwości chemicznego zwalczania chwastów zmusza nas do stosowania przede wszystkim zabiegów mechanicznych. Na plantacja truskawek najlepiej stosować pielniki do uprawy międzyrzędowej. Perspektywiczną metodą ekologicznego odchwaszczania, obecnie sporadycznie stosowana  jest termiczne niszczenie chwastów za pomocą płomienia spalanego propanu lub przy użyciu pary wodnej. Ze względu na wysoki koszt urządzeń metody termiczne mają bardzo ograniczone zastosowanie. Zamiast zwalczać chwasty można powstrzymywać ich wschody, a później tłumić ich wzrost przez stosowanie ściółek pokrywających glebę. Materiałem na ściółkę może być rozdrobniona słoma zbóż, kompost, torf, kora drzewna, trociny, rozdrobniony papier. Do ściółkowania plantacji truskawek zaleca się tylko słomę zbóż, najlepiej żytnią lub pszenną i ewentualnie korę drzewną. Powinna ona być rozłożona na początku okresu kwitnienia roślin. Aby ściółka spełniała swoje zadanie w zależności od zwięzłości użytego materiału grubość jej warstwy powinna wynosić od 8 do 15 cm ściółki poza tłumieniem chwastów stabilizują wilgotność i temperaturę gleby, redukują ryzyko erozji oraz w wyniku rozkładu materii organicznej zasilają glebę w składniki pokarmowe, a także chronią owoce przed zapiaszczeniem. Stosowanie w większości naturalnych ściółek pociąga za sobą zwiększone ryzyko występowania gryzoni, dla których luźno ułożony materiał organiczny tworzy doskonałe warunki gniazdowania. W rejonach gdzie gryzonie są szczególnie uciążliwe należy unikać układania ściółek organicznych lub stosować do ich wykonania materiały szczególnie zwięzłe, np. papier, lub o szybkiej mineralizacji, umożliwiającej przemieszanie materiału z glebą raz lub dwa razy w okresie wegetacyjnym.

Na wszystkich plantacjach, oprócz truskawki i żurawiny, nawozy rozsiewa się w rzędach roślin. Nawozy naturalne takie jak obornik lub organiczne jak kompost można rozkładać na plantacji roślin jagodowych za pomocą rozrzutników pasowych.

Ochrona przed szkodnikami i chorobami należy do najtrudniejszych składników ekologicznej produkcji owoców. W ochronie roślin wykorzystuje się głównie związki pochodzenia mineralnego i roślinnego. Są one zwykle mniej efektywne niż związki syntetyczne, działają prawie wyłącznie powierzchniowo i kontaktowo, nie przemieszczają się z sokami rośliny. Działają zwykle krócej nią związki syntetyczne. Metody ekologiczne nie dają gwarancji uzyskania zawsze odpowiedniej ilości plonu o zadowalającej jakości. Możliwe jest także stosowanie niektórych syntetycznych substancji biologicznie czynnych oraz mikroorganizmów i żywych organizmów wchodzących w skład środków ochrony roślin. Szczególnie ważne jest wykorzystanie wszelkich metod prewencyjnych  opóźniających lub ograniczających rozwój ważnych agrofagów w uprawach. W ekologicznej ochronie roślin niezwykle ważne jest przewidywanie i właściwa ocena zagrożenia przez szkodniki i patogeny. Zaleca się prowadzenie monitoringu to jest obserwacji obecności i nasilenia występowania chorób i szkodników. Plantacje należy zakładać tylko ze zdrowych i odpowiednio wyprodukowanych sadzonek, wolnych od chorób i szkodników.

Produkcja w systemie ekologicznym bardzo powoli, ale rozszerza się w naszym kraju. Wielu specjalistów sądzi, że to jedna z wielu szans dla naszego rolnictwa. Większość gospodarstw nie przechodziła procesu intensyfikacji produkcji rolnej, w którym zużywa się duże ilości środków ochrony roślin i nawozów. Rolnictwo ekologiczne różni się jednak od naszego rolnictwa konwencjonalnego. Polega ono bowiem na świadomym eliminowaniu chemii z produkcji rolnej. Wymaga dużo większej wiedzy z różnych dziedzin, aby móc maksymalnie wykorzystać walory przyrody. Ekologiczna uprawa nie musi oznaczać drzew zaniedbanych, porażonych przez choroby i szkodniki, rosnących w sięgającym do kolan gąszczu chwastów. To możliwość produkcji zdrowych owoców przy racjonalnym korzystaniu z zasobów środowiska naturalnego. To ciągła obserwacja zależności pomiędzy organizmami i środowiskiem oraz stosowanie metod produkcji, których dostarcza nam sama natura. To wreszcie, mimo naszych wysiłków, zgoda na często niższe i gorsze pod względem wyglądu plony.

                                                                                Halina Puto