Technologia

Technologia

Suchodrzew Jadalny (owoc jagodowy)


Suchodrzew Jadalny jest rośliną, która budzi coraz większe zainteresowanie na rynku owoców jagodowych. Należy on do grupy roślin, które nie wymagają dużych nakładów na założenie i prowadzenie plantacji. Ponadto gatunek ten lepiej radzi sobie w gorszych warunkach przyrodniczych niż inne rośliny uprawne. Jest mało wrażliwy na choroby i szkodniki. Z tego względu może być uprawiany w gospodarstwach ekologicznych.

SUCHODRZEW – Lonicera coerulea var. kamtschatica (rodzina Caprifoliaceae – przewiertniowate), u nas nazywany jagodą kamczacką. Ma także inne nazwy: suchodrzew siny, suchodrzew błękitny, wiciokrzew siny, lonicera. Należy do rodzaju Lonicera, który dzieli się na dwa podrodzaje tj. wiciokrzew (głównie pnącza) i suchodrzew. Występuje na półkuli północnej, głównie w strefie klimatu umiarkowanego: Europa, Azja Środkowa, Ameryka Północna, Daleki Wschód, Syberia. W Polsce może być uprawiany w całym kraju. Suchodrzewy znane są głównie jako krzewy ozdobne, ale wśród nich są także gatunki o owocach jadalnych. W hodowli wykorzystuje się dwa gatunki - suchodrzew jadalny (Lonicera coerulea var. edulis) i suchodrzew kamczacki (Lonicera coerulea var. kamtschatica), który pochodzi z północno-wschodniej Azji (Syberia, Kamczatka), dlatego jest bardzo wytrzymały na mróz. Krzewy wytrzymują spadki temperatury poniżej 40 0C , a kwiaty do -80C.

Rośliny tworzą zwarte, koliste korony i dorastają do 2 m wysokości. Jagoda kamczacka jest rośliną długowieczną, przeżywającą do 35 lat. Krzewy mają zwykle kilkanaście gałęzi. Kora popękana, brązowoszara, sucha, na starszych gałęziach łuszczy się podłużnymi płatami. System korzeniowy płytki (20 -40 cm), dlatego rośliny nie znoszą długotrwałej suszy. Suchodrzew kwitnie bardzo wcześnie (w pierwszej połowie kwietnia). Kwiaty białożółte, obupłciowe, zebrane parami na wspólnej, krótkiej szypułce (dwukwiatowe kwiatostany). Kwitnienie odbywa się wraz z rozwojem liści. Owocem są mięsiste, wydłużone pestkowce o barwie granatowej, pokryte niebieskim nalotem woskowym. Są soczyste, mają słodko-kwaśny smak przypominający czarną leśną jagodę, z lekką goryczką. Pierwsze jagody, w zależności od odmiany, dojrzewają od połowy maja do początku czerwca, a więc kilkanaście dni przed wczesnymi odmianami truskawek - średnio 10 - 14 dni. Po zimie jako pierwsze pojawiają się na rynku w naszych warunkach klimatycznych. Od kwitnienia do zbioru pierwszych owoców upływa średnio 30-42 dni. Dojrzałych jagód nie należy przetrzymywać na krzewach, ponieważ osypują się – same opadają z krzewu.

Owoce suchodrzewu jadalnego mają duże właściwości prozdrowotne i posiadają wiele minerałów, które są potrzebne dla organizmu człowieka. Suchodrzew odznacza się silnym działaniem przeciwzapalnym i antyseptycznym. Sok z jagód leczy wrzody i liszaje, a wywarem można płukać gardło przy nieżytach i anginie. Wywaru używa się również do przemywania oczu, nadżerkach w ustach oraz zapaleniu dziąseł. W ziołolecznictwie wywar z liści i pędów działa moczopędnie i jest skutecznym środkiem przy obrzękach. Owoce mają właściwości odtruwające organizm z metali ciężkich i z ubocznych skutków stosowania lekarstw. Są bogatym źródłem antocyjanów i polifenoli, a więc wykazują wysoką aktywność przeciwutleniającą. Substancje biologicznie czynne zawarte w owocach leczą schorzenia układu krwionośnego – miażdżyca, anemia, nadciśnienie. W porównaniu z innymi roślinami sadowniczymi suchodrzew posiada wysoką zawartość witaminy C. Spośród krzewów jagodowych ma największą zawartość magnezu, witamin z grupy B, żelaza, miedzi i jodu. Dojrzałe owoce jagody kamczackiej nadają się do bezpośredniego spożycia lub można z nich sporządzać wspaniałe produkty: soki, nalewki, wina dżemy, mrożonki i susze. Mogą one służyć jako dodatki do chleba, mięs, ciast, sosów, jogurtów czy lodów. Wino jest porównywalne do winogronowego. W przemyśle spożywczym z owoców uzyskuje się naturalny czerwony barwnik do barwienia żywności.

Ma małe wymagania glebowe, ale jest wrażliwy na suszę. Dobrze rośnie na glebach klasy IV i V i słabszych. Jednak najlepsze są gleby żyzne, gliniasto-piaszczyste, lekko kwaśne (pH 5,5-6,0), wilgotne, ale nie podmokłe. Roślin nie powinno się sadzić na glebach o odczynie zasadowym, ponieważ już w drugim roku po posadzeniu zamierają. Gleby piaszczyste z małą ilością próchnicy należy wzbogacić w materię organiczną przez zastosowanie obornika (20-30 ton) lub nawozów zielonych. Krzewy najlepiej rosną i owocują na stanowiskach słonecznych. Suchodrzew kamczacki wcześnie wchodzi w owocowanie. Pierwsze owoce – 300-500 gramów z krzewu można zebrać już w drugim, trzecim roku od posadzenia. W pełni owocowania (6-10 rok) z krzewu zbiera się przeciętnie 2-6 kg owoców. Suchodrzew jest rośliną obcopylną i dla dobrego owocowania wymaga zapylacza, dlatego na plantacji należy wysadzać przynajmniej dwie, odmiany. Kwiaty są bogatym źródłem nektaru i chętnie oblatują je pszczoły i trzmiele. Krzewy sadzi się 1-1,5 m w rzędzie i 2,5-3,5 m. między rzędami, w zależności od gleby i posiadanego sprzętu. Suchodrzew nie wymaga intensywnego cięcia. Rośliny początkowo rosną wolno i przez pierwsze lata prowadzimy tylko cięcie sanitarne – usuwa się pędy uszkodzone. Corocznie kilkakrotnie zwiększa się ilość nowych pędów i rośliny zagęszczają się, ale dopiero po kilku latach (nie wcześniej niż po 4-5) przeprowadza się cięcie odmładzające (prześwietlające), polegające na usuwaniu najstarszych gałęzi zagęszczających krzewy. Suchodrzew nie wymaga ochrony chemicznej przed chorobami i szkodnikami, ponieważ ich nie ma, dlatego można go polecić do uprawy ekologicznej. Problemy mogą stwarzać ptaki (szpaki, kwiczoły, dutki), które żywią się owocami. W związku z tym krzewy trzeba osłaniać siatkami lub stosować urządzenia odstraszające. Póki co owoce zbiera się ręcznie, ale pracuje się nad maszynowym zbiorem. Przy ręcznym zborze pod krzew podkłada się plandekę i na nią otrzepuje się jagody. Owoce suchodrzewu dojrzewają nierównomiernie, dlatego wymagają kilkukrotnego zbioru.

Suchodrzew do sadzenia rozmnaża się przez podział roślin matecznych oraz przez sadzonki zielne, półzdrewniałe i zdrewniałe. Sadzonki zielne pobiera się z roślin w momencie pojawienia się pierwszych dojrzałych jagód. Sadzonka powinna mieć ok.15 cm długości oraz 3-4 pary liści wierzchołkowych. Natomiast sadzonki zdrewniałe przygotowuje się w listopadzie po przymrozkach. Powinny mieć długość ok. 15 cm i 4-5 par pąków. Wiążemy je w pęczki i przechowujemy do wiosny w piasku, a następnie wysadzamy do pojemników z torfem albo bezpośrednio do gruntu w szkółce. Do wysadzania na plantację najlepsze są krzewy dwuletnie wysokości 25-35 cm, z co najmniej 3 pędami.

Pierwsze odmiany wyhodowano w Rosji, ale hodowle odmian prowadzi się również w innych krajach –Japonii, Kanadzie, Chinach, w tym również w Polsce. Obecnie w sprzedaży dostępne są odmiany rosyjskie: Dlinnopłodna, Czelabinka, Sinigłaska, Włoszebnica i Czerniczka oraz odmiany polskie: Atut, Duet, Jolanta, Wojtek, Zielona, Czarna, Brązowa. Przy doborze odmian należy uwzględnić: plenność, wczesność i równomierność dojrzewania, wielkość owoców oraz podatność jagód na opadanie. Odmiany syberyjskie plonują na średnim poziomie i mają drobne owoce. Polskie dają wyższe plony i rodzą dorodniejsze owoce. Poza tym odmiany polskiej selekcji zawierają mniej goryczki w porównaniu z odmianami rosyjskimi. Bardzo dobrymi odmianami są Wojtek, Jolanta, Atut, Duet – wyróżniają się wysoką plennością i dużymi owocami (masa 100 jagód powyżej 100 g.). W prowadzonych przez ISiK w Skierniewicach badaniach wybranych odmian, masa 100 jagód odmian rosyjskich wynosiła 55-75 gramów, natomiast odmiany polskie (Wojtek i Jolanta) miały masę 105-115 gram. Plon z krzewu w piątym roku dla odmian rosyjskich wynosił 1,2-1,5 kg, a z odmian Wojtek i Jolanta 2,3-2,7 kg. Największe owoce z odmian rosyjskich ma odmiana Dlinnopłodna – masa owocu ok. 1 grama. Jest ona najwcześniej dojrzewającą odmianą suchodrzewu jadalnego, o bardzo smacznych owocach, bez goryczki. Odmiany najmniej podatne na opadanie jagód to odmiany Czarna i Brązowa. Najlepiej jest zakładać plantacje z kilku odmian, wtedy możemy do ok. 1 miesiąca wydłużyć podaż owoców. Jagoda kamczacka ze względu na swoje zalety, a więc łatwość uprawy, wysoką mrozoodporność, odporność na choroby i szkodniki, bardzo wczesne dojrzewanie owoców, a także wpływ na zdrowie człowieka, może ona być ciekawym poszerzeniem asortymentu roślin jagodowych.

 

Bibliografia:

1.   Dr inż. Katarzyna Król, Mgr Agnieszka Orzeł SZD Brzezna – Suchodrzew jadalny

       – roślina owocowa i ozdobna, Sad Nowoczesny nr 12/2007

2.   Mgr Tomasz Golis ISiK Skierniewice – Jagoda kamczacka cenna roślina do

      uprawy, Sad Nowoczesny 10/2007

3.    Mgr Agnieszka Orzeł SZD Brzezna – Jagoda kamczacka, Owoce Warzywa Kwiaty nr 14/2010

4.    Dr Iwona Szot Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie – Jagoda kamczacka - gatunek przyszłości, informator 1/2010

5.    Ireneusz Ochmian, Józef Grajkowski AR Szczecin – Wzrost i plonowanie trzech odmian Jagody kamczackiej (Lonicera caerulea) na Pomorzu Zachodnim w pierwszych latach po posadzeniu

6.    Dr Monika Bieniarz AR Kraków, Mgr Magdalena Kibler CDR Radom – „Mało znane rośliny sadownicze w uprawie ekologicznej”, Materiały seminaryjne CDR Brwinów O/Radom 06-07. 09. 2011 r.

 

Józef Rusnak