Technologia

Technologia

Innowacyjne technologie dla polskiego ogrodnictwa

W dniach 9-10 grudnia 2013 roku odbyła się Konferencja Instytutu Ogrodnictwa  w 100. rocznicę urodzin Profesora Szczepana A. Pieniążka. Honorowy patronat objęli: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - Stanisław Kalemba, Prezes Polskiej Akademii Nauk - prof. dr hab. Michał Kleiber, Marszałek Województwa Mazowieckiego - Adam Struzik.

W pierwszym dniu w Zamku Królewskim w Warszawie miały miejsce uroczyste obchody poświęcone Profesorowi – twórcy polskiego sadownictwa. W gronie gości honorowych była córka Profesora Emilia Mroczkowska, która poinformowała o utworzeniu nagrody naukowej im. Profesora Szczepana A. Pieniążka dla wybitnych prac doktorskich z zakresu sadownictwa. Profesor dr Szczepan A. Pieniążek (1913 - 2008) był znakomitym polskim uczonym o międzynarodowym autorytecie. Laureat szeregu odznaczeń i wyróżnień krajowych i zagranicznych, autor wielu prac naukowych,  książek i podręczników akademickich, wychowawca kilku pokoleń sadowników. Przez długi czas był Dyrektorem Instytutu Sadownictwa w Skierniewicach (1951–1978), później Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa (1978-1983). Dzisiaj korzystamy z dorobku Profesora Pieniążka i dzięki niemu Instytut Ogrodnictwa (obecna nazwa) jest jedną z najlepszych placówek naukowych tego typu  w Europie.

W drugim dniu konferencji, 10 grudnia w Instytucie Ogrodnictwa odbyła się Sesja Wdrożeniowa „Innowacyjne technologie dla polskiego ogrodnictwa”.

Przed jej rozpoczęciem nastąpiło uroczyste odsłonięcie tablicy pamiątkowej z okazji setnych  urodzin Profesora Pieniążka przy ul. Pomologicznej 18.

Po tej miłej uroczystości konferencja została przeniesiona do Kinoteatru  Polonez przy ul Wita Stwosza, gdzie przed rozpoczęciem obrad Pani minister Krystyna Gurbiel podsekretarz stanu w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW) udekorowała odznaczonych dla rolnictwa pracowników Instytutu Ogrodnictwa.

W części wykładowej pracownicy naukowi przedstawili najnowsze wyniki badań prowadzonych przez Instytut z zakresu sadownictwa, warzywnictwa, roślin ozdobnych oraz pszczelarstwa. Uzyskane wyniki wymagają  wdrażania w warunkach produkcyjnych. Zatem oferta wdrożeniowa, w zależności od tematyki, skierowana jest do szerokiego grona odbiorców, tj. firm hodowlano-nasiennych, gospodarstw ogrodniczych, przetwórców, producentów opryskiwaczy, firm świadczących usługi  z zakresu ochrony roślin, Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin, szkół, uczelni rolniczych oraz Ośrodków Doradztwa Rolniczego, które powinny upowszechniać osiągnięcia naukowe u rolników. Trzeba pokreślić, że wdrożenia są bardzo istotnym elementem wspomagającym producentów we wprowadzaniu nowoczesnych technologii produkcji oraz w walce z chorobami, szkodnikami i chwastami.

Współczesne formy wdrażania innowacji zaprezentował prof. dr hab. inż. Eugeniusz Karol Chyłek z MRiRW. Według mówcy, żeby wdrożenia przynosiły wymierne korzyści dla rolnictwa i ich twórców, to muszą być powiązane z praktyką. Jednocześnie praktyka powinna stawiać konkretne zapotrzebowania nauce. Przy transferze wiedzy i innowacji ważne są działania organizacyjne, promocyjne, marketingowe dla popularyzacji innowacyjnych ofert. Prelegent przedstawił największy unijny program  na rzecz badań i innowacji -  Horyzont 2020. Łączny budżet tego programu w ciągu 7 lat ma wynieść 80 mld.euro. W pierwszych 2 latach trwania programu zostanie wyasygnowane ok.15 mld.euro. W ramach Programu 2020 będą wspierane badania i innowacje w obszarze żywności i rolnictwa.

Kolejnym prelegentem był prof. dr hab. Piotr Sobiczewski, który omówił zagadnienia związane z upowszechnianiem i wdrażaniem integrowanej ochrony roślin sadowniczych. Przypomniał zebranym, że od 1 stycznia 2014 roku wszyscy profesjonalni użytkownicy środków ochrony roślin mają obowiązek stosowania zasad integrowanej ochrony roślin. Jest to wymóg prawny wynikający z dyrektywy 2009/128/WE oraz rozporządzenia nr 1107/2009. Według Profesora upowszechnianie integrowanej ochrony roślin wiąże się z prowadzeniem badań. Tematyka badawcza koncertuje się nad chorobami i szkodnikami, ponieważ głównie od nich zależy   powodzenie w produkcji sadowniczej. Prelegent wspomniał, że sukces w integrowanej ochronie zależy od wielu czynników, w tym od znajomości i umiejętności rozpoznawania chorób i szkodników oraz uszkodzeń przez nie powodowanych, znajomości ich biologii oraz okresów występowania. Trzeba umieć też rozpoznawać naturalnych wrogów szkodników, czyli  drapieżców i pasożytów. Wymagana jest znajomość progów szkodliwości, tzn. takiej liczebności szkodnika lub nasilenia choroby, gdzie straty przez nie powodowane będą przewyższały koszty zabiegu. Wykładowca podkreślił, że Zakład Ochrony Roślin Sadowniczych jest dobrze wyposażony  w aparaturę badawczą. Posiada laboratorium w którym prowadzi się badania nad chorobami i szkodnikami, w tym nad skutecznością pestycydów i odpornością roślin na agrofagi (choroby, szkodniki i chwasty).

W Zakładzie są opracowywane metodyki integrowanej ochrony roślin. Jest 10 metodyk najważniejszych gatunków sadowniczych w dwóch wersjach - dla rolników i doradców. Metodyki są bardzo szczegółowe i liczą od kilkudziesięciu do ponad 100 stron. Zakres tematyczny jest bardzo szeroki i zawiera wszystkie etapy produkcji od wyboru stanowiska, przygotowania pola, wyboru odmiany, poprzez zabiegi agrotechniczne (nawożenie, cięcie, nawadnianie) do monitoringu i zwalczania chorób, szkodników i chwastów. Zalecenia metodyk oparte są o własne wyniki badań oraz danez literatury.

Przedstawione oferty wdrożeniowe to mn.: prognozowanie zagrożenia jabłoni i grusz przez zarazę ogniową z wykorzystaniem systemu Maryblyt, udoskonalenie sygnalizacji ryzyka infekcji jabłoni przez grzyb Venturia inaequalis – sprawcę parcha jabłoni - w integrowanej ochronie roślin, nowe możliwości zwalczania owocówki jabłkóweczki w integrowanej ochronie z  wykorzystaniem produktu Rynaxypyr (Coragen 200 SC), niechemiczne zwalczanie owocówki jabłkóweczki z wykorzystaniem metody dezorientacji samców, zwalczanie ras odpornych przędziorka owocowca na akarycydy, monitoring znamionówki tarniówki przy użyciu pułapek z feromonem.

Upowszechnianie i wdrażanie integrowanej ochrony roślin warzywnych streścił dr Jan Sobolewski z Pracowni Fitopatologii Roślin Warzywnych. Prelegent oznajmił, że podstawą prowadzonych badań wdrożeniowych jest doskonalenie integrowanego systemu ochrony warzyw przed chorobami. W tym celu do zwalczania chorób stosuje się nie tylko środki ochrony, ale również dużą rolę odgrywają nawozy o  właściwościach uodparniających rośliny na choroby. Badania wykazały, że środki te, czyli fungicydy i nawozy, użyte w odpowiedniej sekwencji poprawiają zdrowotność roślin w sposób zadawalający. Wdrożenia dotyczyły gatunków warzyw mających u nas podstawowe znaczenie gospodarcze, a więc warzyw kapustowatych, pomidora, ogórka, marchwi, cebuli i fasoli. Badania są realizowane w różnych miejscach kraju w znanych jak i nowych gospodarstwach warzywniczych. Dla przykładu, u pomidora wykazano dużą skuteczność preparatu Amistar Opti 480 SC (2,5 l/ha) i Infinito 687,5 SC (1,6 l/ha) na zarazę ziemniaka, a w przypadku ogórka bardzo dobry na mączniaka rzekomego był Infinito. Natomiast ze środków zwiększających odporność roślin na choroby testowany był Alkalin potasowy - wysokozasadowy dolistny nawóz fosforowo-potasowy oraz Actifos - dolistny nawóz do uzupełniającego nawożenia azotem i mikroelementami. Stosowane w stężeniu 0,6% ograniczały rozwój chorób i będą używane do sekwencyjnego stosowania w ochronie roślin. Zdaniem Doktora Sobolewskiego innowacyjność wdrożeń  polega na udowodnieniu skuteczności sekwencyjnego stosowania właściwie dobranych fungicydów ze środkami zwiększającymi odporność roślin na choroby.

Odmiana jest bardzo ważnym elementem we wszystkich systemach produkcji (konwencjonalna, integrowana, ekologiczna). Oferty wdrożeniowe w zakresie odmian przedstawiła dr hab. Elżbieta U. Kozik z Zakładu Genetyki, Hodowli i Biotechnologii Roślin Warzywnych. Prelegentka zaprezentowała: 3 nowe odmiany ogórka polowego - Edyp, Zefir, SKW 1611, 1 odmianę pomidora – Cykada, 2 odmiany kapusty brukselskiej -  Apetita i Prezes oraz  odmianę kalafiora – Meloman. Wszystkie wymienione odmiany są odmianami heterozyjnymi (F1), czyli w następnym pokoleniu nie powtarzają cech rodzicielskich.

Odmiany ogórka cechuje kształtny okrągło-trójkątny owoc (Zefir cylindryczny) średniej długości, komora nasienna średnia – SKW 1611 jest krótszy z małą komorą nasienną. Owoce są bardzo smaczne bez goryczy, z białym kolcem, nie przerastają na grubość, nadają się do konserwowania i kwaszenia. Najdłuższy okres wegetacji ma Edyp, natomiast Zefir i SKW 1611 plonują wcześnie. Atutem odmian jest wysoka plenność od 30-50 t/ha oraz duży udział plonu handlowego w plonie ogólnym. Odmiany posiadają kompleksową odporność na choroby (mączniak prawdziwy i rzekomy, wirus mozaiki ogórka, parch dyniowatych), szczególnie wysokim poziomem tolerancji na mączniaka rzekomego (najbardziej uciążliwy) odznaczają się Zefir i Edyp. Ponadto odmiana SKW 1611 odznacza się tolerancją na obniżone temperatury w fazie wschodów i pierwszych liści, co umożliwia przyśpieszenie terminu siewu.

Pomidor Cykada jest odmianą wysoko rosnącą uprawianą przy palikach. Nadaje się do uprawy w polu i pod osłony – szklarnie, tunele foliowe. Grona zwarte z 6-8 owocami. Owoce  duże, mięsiste, bez zielonej piętki, o dużej trwałości pozbiorczej. Cechują się dużą zawartością witaminy C, likopenu oraz β karotenu. Odmiana ceniona za bardzo dobry smak owoców oraz atrakcyjne ciemnoczerwone wybarwienie, tak zewnętrzne, jak wewnętrzne. Dobra wczesność i bardzo dobra struktura plonu – ponad 90% plonu stanowią owoce powyżej 6 cm średnicy. Ponadto odmiana posiada kompleksową odporność na najważniejsze choroby.

Kapusta brukselska Apetita jest odmianą średnio-wczesną – zbiór w październiku, a Prezes późną – zbiór listopad i  grudzień. Odmiany bardzo plenne, plon w granicach  110-115 q/ha. Główki u obu kapust są zwięzłe o średniej wielkości – Apetita ma większe i stożkowate – Prezes cylindryczne. Odmiany wpisane do rejestru odmian w 2013 roku, nie ustępują najlepszym zagranicznym odmianom, tak pod względem użytkowym, jak plonowania.

Odmiana Meloman jest pierwszym kalafiorem o okresie wegetacji 64-75 dni od sadzenia na miejsce stałe do zbioru. Jest przeznaczona na zbiór wczesny od końca czerwca do połowy lipca oraz na zbiór jesienny. Roślina odznacza się dużą plennością, wytwarza duże około 1 kg róże o barwie kremowo-białej bez tendencji do meszkowacenia. Nadaje się zarówno do bezpośredniego spożycia, jak i do przetwórstwa. Odmiana posiada kompleksową odporność na choroby, dzięki temu można obniżyć koszty ochrony.

Nowe polskie odmiany maliny wyhodowane w Sadowniczym Zakładzie Doświadczalnym w Brzeznej zreferowała dr inż. Maria Buczek. Trzeba nadmienić, ze Polska to jedna z trzech potęg malinowych w świecie, tak w produkcji, jak hodowli odmian. Referentka wspomniała, że hodowla malin  pod kierunkiem dr Jana Danka trwa od 1979 roku. W trakcie prowadzonego programu hodowlanego wprowadzono na rynek kilkanaście odmian. Najbardziej znane, to Polana i Polka, owocujące na jednorocznych pędach. Ostatnia nowość to 3 odmiany: Radziejowa, Sokolica, Litacz, owocujące na dwuletnich pędach. Wszystkie prawnie chronione, wpisane do Księgi Ochrony Wyłącznego Prawa (KO).

Radziejowa i Sokolica są cenne ze względu na wysoką jakość owoców i wczesne dojrzewanie - Radziejowa druga połowa czerwca, tydzień przed Laszką – Sokolica koniec czerwca. Owoce obu odmian są jasnoczerwone, duże i bardzo duże, z połyskiem, kształtu stożkowego – u Sokolicy tępo ścięte. Ze względu na wysoką trwałość pozbiorczą owoców odmiany polecane są na rynek owoców deserowych do uprawy towarowej oraz amatorskiej. Litacz, to odmiana o czarnych owocach i wczesnym terminie dojrzewania – zbiór owoców koniec czerwca, tydzień przed odmianą Bristol.  Owoce ma średniej wielkości, kuliste, zwarte, z silnym omszeniem, bardzo smaczne, łatwo odchodzą od pędu. Odmiana polecana na plantacje towarowe do kombajnowego zbioru owoców. Ze względu na wysoką zawartość antocyjanów w owocach (743mg w 100 g owoców), dwukrotnie wyższa niż u innych odmian malin i jeżyn oraz dobrą   kwasowość, polecana jest do przetwórstwa.

W celu zmniejszenia ryzyka związanego ze stosowaniem chemicznych środków ochrony roślin Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi opracowało Krajowy Plan Działania, którego zadaniem jest wykorzystanie i upowszechnienie zasad integrowanej ochrony roślin na lata 2013-2018. Program jest dostępny na stronie internetowej Ministerstwa – www.minrol.gov.pl.

Ramy tego artykułu nie pozwalają na przedstawienie wypowiedzi wszystkich prelegentów oraz opisywania ofert wdrożeniowych. Przytoczyłem jedynie wybrane tematy obrad konferencyjnych, chociaż wszystkie były bardzo interesujące ze względu na poruszaną problematykę. Informacje o ofertach wdrożeniowych Instytutu Ogrodnictwa znajdują się w materiałach konferencyjnych oraz na stronie internetowej - www.inhort.pl/oferty-wdrozeniowe.

 

                                                                                opracował Józef Rusnak