Technologia

Technologia

Ogławianie drzew to nie zabieg pielęgnacyjny

Ogławianie drzew to działanie z premedytacją obliczone na  odroczone w czasie uśmiercenie drzewa. Jest wynikiem wcześniejszych błędów popełnionych przy sadzeniu drzew. Jest aktem desperacji wobec restrykcyjnego prawa, które zabrania nawet  we własnym obejściu wycinania drzew bez przyczyny oraz z koniecznością posiadania  urzędowego zezwolenia na tę czynność. Miejsca  i sposób  sadzenia drzew  są  często  nieprzemyślane i przypadkowe. Trudno wymagać od przeciętnego człowieka by posiadał specjalistyczną  wiedzę dendrologiczną (dendrologia to nauka o drzewach), która jest dziedziną ciekawą ale rozległą i wymagającą czasu by ją poznać. Potocznie uważa się, że  posadzenie drzew w obejściu czy nawet zaplanowanie ogrodu to czynność prosta nie wymagająca wiedzy oraz wyobraźni przestrzennej. Drugim utartym poglądem jest mit, że na planowanie  ogrodu mogą sobie pozwolić ludzie majętni. Owszem, z pewnością założenie rozległego ogrodu z różnorodną roślinnością nie jest tanie ale przy sadzeniu kilku lub kilkunastu drzew można skorzystać ze specjalistycznej wiedzy szkółkarzy, którzy poradzą nie tylko jakie gatunki drzew i krzewów wybrać ale również udzielą instrukcji  jak  je posadzić by za kilka lat nie okazało się, że konieczne jest usuwanie drzew.            
Ogławiając drzewa, usuwamy gałęzie oraz  konary  a także  całkowicie lub w poważnej części   jego ulistnienie. Liście produkują ważne dla rozwoju drzewa asymilaty a drzewa  pozbawione ulistnienia  cały swój wysiłek energetyczny przeznaczają  na jak najszybsze odbudowanie substancji liściastej. Prześwietlenie jako zabieg pielęgnacyjny w obrębie korony  wykonywane regularnie nie powinno przekraczać od  5- do 15% masy asymilacyjnej  drzewa. Drzewo ogłowione  wypuszcza wiele nowych gałęzi, tzw. wilków, które są bardzo słabo osadzone w gnieździe zewnętrznym i szybko przyrastają. Po pewnym czasie stanowią one poważne zagrożenie, bowiem  łatwo się wyłamują. Tnąc konary i gałęzie, ranimy drzewo. Gdy powierzchnia ran jest bardzo rozległa, drzewo nie jest w stanie ich zaleczyć i w rezultacie próchnieje. Po takim zabiegu jest kwestią kilku lat, kiedy drzewo uschnie i stanie się martwe. Usunięcie  grubych konarów i gałęzi  odsłania  wnętrze korony drzewa i powoduje często  oparzenia  słoneczne, które mogą doprowadzić do spękań i zrakowaceń kory.  
W Ustawie  o ochronie przyrody w art. 82 ust. 1a. czytamy że  zabiegi w obrębie korony drzewa na terenach zieleni lub zadrzewieniach  mogą obejmować wyłącznie:

1.    Usuwanie gałęzi obumarłych, nadłamanych lub wchodzących w kolizje z
obiektami budowlanymi lub urządzeniami technicznymi
2.    Kształtowanie korony drzewa, którego wiek nie przekracza 10 lat ( poprzednio 5 lat)
3.    Utrzymywanie formowanego kształtu korony drzewa.
Jakie  sankcje są przewidziane, za dokonywanie zabiegów w obrębie korony innych niż dozwolone? Bezpośrednio żadna sankcja za to nie grozi, ponieważ ustawodawca nie wskazał w ustawie wykonywania niedozwolonych zabiegów w obrębie korony drzewa.
Dopiero gdy w konsekwencji takich zabiegów (w tym także ogławiania) drzewo zostanie zniszczone, czyn ten stanie się i czynem niedozwolonym za co zostanie wymierzona kara pieniężna.


  Najczęściej występujące nieprawidłowości  w pielęgnacji drzew to :

-    wycinanie żywych gałęzi, których usunięcie nie jest uzasadnione ani względami
      biologicznymi ani technicznymi  tj. nie kolidują z obiektami czy infrastrukturą oraz
      nie stwarzają zagrożenia dla bezpieczeństwa,
-    niepotrzebna redukcja koron drzew rosnących, posadzonych w odpowiednich miejscach i odległościach w stosunku do innych drzew i  obiektów budowlanych
-   zbyt intensywne cięcie niezgodne z  zasadami sztuki ogrodowej.
-   cięcie zbyt grubych gałęzi w ramach cięć pielęgnacyjnych,
-   ogławianie -  zdeformowanie pokroju drzewa
-   niepotrzebne podkrzesywanie i podnoszenie środka ciężkości - usuwanie gałęzi  
           konarów od dołu
-    nieprawidłowa pora cięć gatunków „płaczących”
-    uszkadzanie żywych części drzewa (stosowanie tzw. drzewołazów),
-    miejsca cięcia posiadają  nierówną płaszczyznę  z poszarpanymi krawędziami,
-   pozostawianie „tylców” - kikutów konarów bez pozostawienia gałęzi prowadzącej
-   obrywy żywych części pnia.
-    nieumiejętne posługiwanie się pilarką

Drzewa iglaste i liściaste można przycinać przez cały rok, za wyjątkiem gatunków: brzoza, grab, klon, u których cięcia żywych części drzewa należy wykonać po rozwoju liści, w miesiącach od czerwca do września (posusz można usuwać przez  cały rok) oraz gatunków: orzech, orzesznik, skrzydłorzech, u których cięcia wykonuje się w okresie od 15 lipca do 15 sierpnia. Dopuszczalne są zmiany pory cięć "gatunków płaczących"- zależnie od warunków klimatycznych w danym roku. W każdym przypadku porę rozpoczęcia cięć wyznacza jednak termin pełnego rozwoju liści.
Gatunki ładnie kwitnących drzew - jabłonie, śliwy, wiśnie magnolie  tniemy na wiosnę i w lecie po przekwitnieniu. Z uwagi na gumozę pestkowe drzewa – wiśnie i śliwy powinny być cięte w ostateczności.

Gatunki drzew znoszących cięcie, nie znoszących cięcia.

Do gatunków drzew , które źle znoszą cięcie żywych gałęzi zaliczamy :
kasztanowce, robinie, iglicznie, wiązy, klony z wyjątkiem jesionolistnego, buki, brzozy,
orzechy, skrzydłorzechy, wszystkie iglaste z wyjątkiem cisów i modrzewi.
Cięcie tych gatunków należy wykonywać w minimalnym zakresie, a w przypadkach
uzasadnionych kiedy to trzeba usunąć większą ilość żywych gałęzi zabieg ten należy
zaplanować w czasie i wykonywać stopniowo przez kilka lat w kilku nawrotach.

Drzewa dobrze znoszące cięcie żywych gałęzi to:
lipy, wierzby, topole, klony jesionolistne, jesiony, dęby (w starym wieku dęby źle znoszą
cięcie).

Gatunki drzew znoszących strzyżenie – wielokrotne przycinanie pędów w celu uzyskania form żywopłotowych, konsekwentnie stosowane od posadzenia: graby, buki, choiny kanadyjskie, żywotniki, głogi, cisy, modrzewie.


W ciasnej zabudowie budynków lub też wobec nieodpartej chęci odizolowania się od sąsiada  niewłaściwie posadzone  lub pielęgnowane drzewa  mogą stać się za duże. Dochodzi wtedy do kolizji  między drzewami a budowlami ze skutkiem  zagrożenia ludzi i ich mienia. W warunkach naturalnych stare drzewa dostosowując się do malejących możliwości fizjologicznych jak i statycznych same się zmniejszają. Drzewa w warunkach naturalnych uwalniają się samorzutnie od gałęzi niepotrzebnych, przez  ich aktywne odrzucanie. Drzewo przestaje w pewnym momencie rosnąć na wysokość dzięki samoistnemu  osłabieniu  procesów fizjologicznych oraz wytrzymałości mechanicznej. Gdyby nie było tego naturalnego procesu samoregulacji nie byłoby bardzo starych drzew, ponieważ  drzewom w pewnym momencie łamałyby się pnie, konary i gałęzie lub   wywracałyby się wraz z korzeniami.   
 O sankcjach związanych z wyrębem drzew  bez pozwolenia postaram się napisać w następnym artykule na ten temat.  

Bogdan Pobereżnik



Literatura: Ustawa o ochronie przyrody, „Pielęgnacja drzew – podstawowe zasady” – publikacja UMK Wydział Ochrony Środowiska