Zmiana polityki prywatności

Uwaga:

Od 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Potrzebujemy Twojej zgody na przetwarzanie Twoich danych osobowych przechowywanych w plikach cookies. Poniżej znajdziesz pełny zakres informacji na ten temat.

Zgadzam się na przechowywanie na urządzeniu, z którego korzystam tzw. plików cookies oraz na przetwarzanie moich danych osobowych pozostawianych w czasie korzystania przeze mnie ze stron internetowych lub serwisów oraz innych parametrów zapisywanych w plikach cookies w celach marketingowych, w tym na profilowanie i w celach analitycznych przez Małopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Karniowicach oraz zaufanych partnerów.

Administratorzy danych:

Małopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego
z siedzibą w Karniowicach
ul. Osiedlowa 9, 32-082 Karniowice

Zaufani partnerzy:

Cele przetwarzania danych:

  1. marketing, w tym profilowanie i cele analityczne
  2. świadczenie usług drogą elektroniczną
  3. dopasowanie treści stron internetowych do preferencji i zainteresowań
  4. wykrywanie botów i nadużyć w usługach
  5. pomiary statystyczne i udoskonalenie usług (cele analityczne)

Podstawy prawne przetwarzania danych:

  1. marketing, w tym profilowanie oraz cele analityczne – zgoda
  2. świadczenie usług drogą elektroniczną - niezbędność danych do świadczenia usługi
  3. pozostałe cele - uzasadniony interes administratora danych

Odbiorcy danych:
Administrator Danych Osobowych MODR, zaufani partnerzy

Prawa osoby, której dane dotyczą:
Prawo żądania sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych; prawo wycofania zgody na przetwarzanie danych osobowych. Inne prawa osoby, której dane dotyczą

Close GDPR info
Menu główne

Niechemiczne metody ograniczania najgroźniejszych chorób zbóż

Zboża, są narażone na wiele chorób, które zdecydowanie obniżają plon i jego jakość. Straty w plonach zależą od rodzaju choroby jej nasilenia, a nasilenie związane jest głównie z warunkami atmosferycznymi. Choroby pojawiają się w różnych okresach rozwoju, a nawet w okresie spoczynku wegetacyjnego. Znaczenie chorób w uprawie zbóż jarych i ozimych jest różne. Jest to związane z wpływem długości czasu, jaki jest potrzebny do infekcji przez choroby, żeby mogły się rozwijać w takiej ilości, która stanowi zagrożenie. W uprawie zbóż jarych czas wegetacji jest zdecydowanie krótszy. Z tego powodu w zbożach jarych znaczenie chorób jest mniejsze w porównaniu do zbóż ozimych. Przystępując do zwalczania lub ograniczania wystąpienia patogenów chorobotwórczych uwzględnia się wiele czynników, które mogą zapewnić wysoką skuteczność podejmowanego działania.W celu ograniczenia występowania choróbw zbożach bardzo ważnym czynnikiem jest poprawnie wykonana agrotechnika.

Polega ona na prawidłowym i terminowym wykonywaniu wszystkich czynności związanych z planowaniem i prowadzeniem uprawy. Poprawna agrotechnika pozwala na znaczne ograniczenie zagrożenia ze strony sprawców chorób. Wykorzystując zmianowanie, odpowiednie przygotowanie gleby, nawożenie stosowane zgodnie z potrzebami pszenicy oraz wykonanie siewu we właściwym terminie i z optymalną ilością wysiewu, zmniejsza się zasadniczo niebezpieczeństwo obecności wielu grzybów chorobotwórczych. Odpowiednio długie przerwy w uprawie roślin zbożowych przyczyniają się do utrzymania dobrej zdrowotności pszenicy. Przerwa w uprawie sprawia, że brakuje możliwości przetrwania sprawcy choroby na resztkach pożniwnych, ponieważ zdążą się one zmineralizować. Stan fitosanitarny gleby ulega poprawie z powodu silnej redukcji grzybów chorobotwórczych. Przerwa w uprawie pszenicy oraz innych zbóż wynosząca 3–4 lata jest najkorzystniejsza, ponieważ wtedy problem chorób, np. podstawy źdźbła, praktycznie nie istnieje. Zbyt wczesny siew ozimin powoduje, że rośliny silnie się krzewią, a na takich nadmiernie zagęszczonych polach ułatwiony jest rozwój chorób. Optymalna obsada roślin nie daje możliwości masowego rozwoju patogenów. Odpowiednia izolacja przestrzenna upraw pszenicy ozimej od pszenicy jarej jest sposobem unikania zakażania przez grzyby porażające liście i kłosy.

W celu określenia zagrożenia zbóż przez choroby konieczne jest prowadzenie obserwacji upraw, czyli tzw. monitoringu. Decyzję o ewentualnym zastosowaniu zabiegu jak też o terminie jego wykonania podejmujemy na podstawie progów szkodliwości, ponieważ sama obecność choroby nie świadczy jeszcze o konieczności wykonywania zabiegów ochrony. Progi wskazują nam, kiedy wykonanie zabiegów jest uzasadnione.

 

Metody określania liczebności porażonych roślin.

  1. próg nasilenia agrofagów - to dopuszczalny poziom uszkodzeń powodowany przez agrofagi, który nie spowoduje jeszcze zniżki plonu.
  2. próg opłacalności- to takie zagęszczenie agrofaga, przy której wartość plonu zachowanego na wskutek zabiegu ochronnego jest równa kosztom poniesionym na jego wykonanie.
  3. próg ekonomicznej szkodliwości- to taki poziom obecności grzybów, przy którym powinien być przeprowadzony zabieg, aby zapobiec obniżeniu plonu.

 

CHOROBY ŹDŹBŁA I KORZENI - choroby te atakują korzenie oraz źdźbła powodując utratę zdolności zaopatrzenia rośliny w wodę i składniki pokarmowe. Rośliny zaatakowane tymi chorobami są słabiej rozkrzewione, przedwcześnie zasychają, w czasie dojrzewania ziarno słabo się wypełnia, a kłosy przedwcześnie bieleją. Zmniejszenie plonu może wynosić 30-50%.

Fuzaryjna zgorzel podstawy źdźbła i korzeni – cechuje zbrunatnienie pochwy liściowej i źdźbła, plamy w postaci kresek lub nieregularne, barwy brązowej lub brunatnej, kolanka barwy brązowej, korzenie mogą być brązowe lub kasztanowe.

Niechemiczne ograniczenie występowania choroby to:

stosowanie kwalifikowanego materiału siewnego, niszczenie źródeł infekcji pierwotnych, podorywka i głęboka orka jesienią, właściwe nawożenie (NPK).

Terminy obserwacji progów ekonomicznej szkodliwości choroby:

w fazie strzelania w źdźbło - 10 do 30 % źdźbeł z objawami porażenia po wykłoszeniu -10 do 30 % źdźbeł z objawami porażenia.
Łamliwość źdźbła zbóż – plamy owalne, soczewkowate z bursztynowobrązową, rozmywającą się obwódką, na powierzchni plam czarne przyprószenie, tzw. łatki.

Niechemiczne ograniczenie występowania choroby to:

prawidłowe zmianowanie, uprawa odmian o podwyższonej odporności, wykonywanie podorywki i dokładnej orki w celu przyspieszenia mineralizacji resztek pożniwnych.

Terminy obserwacji progów ekonomicznej szkodliwości choroby: 20-30% źdźbeł z  objawami.
Zgorzel podstawy źdźbła – korzenie roślin na wiosnę poczerniałe, rośliny zahamowane we wzroście, zżółknięte dolne liście. Podstawa źdźbła poczerniała, wygląda jak osmolona, rośliny i kłosy przedwcześnie zasychają, tzw. Białokłosowość.  

Niechemiczne ograniczenie występowania choroby to:

prawidłowe zmianowanie, uprawa odmian tolerancyjnych, prawidłowy płodozmian, wykonanie głębokiej orki i wczesnej podorywki, opóźnienie terminu siewu, nawożenie organiczne.

Terminy obserwacji progów ekonomicznej szkodliwości choroby:

w faziestrzelania w źdźbło- 15-20% powierzchni liści z objawami choroby.

CHOROBY LIŚCI - osłabiają proces fotosyntezy oraz ograniczają przepływ substancji odżywczych do kłosa. Straty powodowane tymi patogenami mogą wynieść 10-35 %.
Mączniak prawdziwy zbóż i traw  – biały, mączysty nalot na powierzchni liści, niekiedy na pochwach liściowych.  

Niechemiczne agrotechniczne działania zapobiegawcze:

wykonanie podorywki i starannej orki w celu zniszczenia resztekpożniwnych, na których dojrzewają (owocniki) sprawcychoroby, unikanie zbyt gęstego siewu i przenawożenia azotem, unikaniesąsiedztwa form jarych i ozimych tych samych gatunków zbóż, uprawa odmian odpornych

Terminy obserwacji progów ekonomicznej szkodliwości choroby:

 w  fazie krzewienia -50%-70% roślin z pierwszymi objawami porażenia

w fazie strzelania w źdźbło -10% roślin z pierwszymi  objawami porażenia  

w fazie kłoszenia - pierwsze objawy porażenia na liściu podflagowym na liściu flagowym lub na kłosie.

Rdza brunatna– brunatne brodawki, niekiedy z jasna obwódką, najczęściej na górnej stronie blaszki liściowej, rozmieszczone nierównomiernie na całej powierzchni liścia. Brunatne brodawki zaobserwować można także na pochwach liściowych.  

Niechemiczne agrotechniczne działania zapobiegawcze:

niszczenie samosiewów, uprawa odmian odpornych

Terminy obserwacji progów ekonomicznej szkodliwości choroby:

W  fazie krzewienia -10-15 % liści z pierwszymi objawami porażenia

w fazie strzelania w źdźbło - 10% źdźbeł z pierwszymi objawami porażenia

w fazie kłoszenia - pierwsze objawy porażenia na liściu podflagowym lub flagowym.

Rdza żółta -żółte lub pomarańczowe brodawki ułożone pasmowo, wzdłuż nerwów liścia.  

Niechemiczne agrotechniczne działania zapobiegawcze:

niszczenie samosiewów pszenicy i pszenżyta, uprawa odmian odpornych lub o podwyższonej odporności.

Terminy obserwacji progów ekonomicznej szkodliwości choroby :

w fazie krzewienia -10-15 % liści  z pierwszymi objawami porażenia

w fazie strzelania w źdźbło - 10% źdźbeł z pierwszymi objawami porażenia

w fazie kłoszenia - pierwsze objawy porażenia na liściu podflagowym lub flagowym.

Rdza źdźbłowa – brodawki początkowo brunatne na źdźble i pochwie liściowej, pod koniec wegetacji brodawki stają się czarne, plamy na źdźble rozmieszczone nieregularnie.

Niechemiczne agrotechniczne działania zapobiegawcze:

dokładne wykonanie podorywki i orki jesiennej, właściwe nawożenie (potasowo-fosforowe), uprawa odmian o krótszym okresie wegetacji

Terminy obserwacji progów ekonomicznej szkodliwości choroby:

w  fazie krzewienia - 30 liści  z pierwszymi objawami porażenia

w fazie strzelania w źdźbło - 10% źdźbeł z pierwszymi objawami porażenia

w fazie kłoszenia - pierwsze objawy porażenia na liściu podflagowym lub flagowym.

Septorioza plew – plamy na liściach brązowe, owalne z żółtą obwódką, niekiedy na powierzchni plam obserwuje się małe, brunatne punkty – piknidia.  

Niechemiczne agrotechniczne działania zapobiegawcze:

głęboka orka przedzimowa mająca na celu zniszczenie źródła infekcji, uprawa odmian mniej podatnych na porażenie przez sprawcę choroby, stosowanie kwalifikowanego materiału siewnego

Terminy obserwacji progów ekonomicznej szkodliwości choroby:

w  fazie krzewienia -20% liści  z pierwszymi objawami porażenia

w fazie strzelania w źdźbło - 20% porażonej powierzchni liścia podflagowego lub1% liści z  owocnikami

w fazie początku kłoszenia - 10%  porażonej powierzchni liścia flagowego 1% liści z owocnikami,

w fazie pełni kłoszenia - 1% porażonej powierzchni liścia flagowego.

Septorioza paskowana liści – nekrozy barwy brązowej z czarnymi punktami – piknidiami, na liściach górnych plamy, nekrozy wydłużone – pasmowe.  

Niechemiczne agrotechniczne działania zapobiegawcze:

głęboka orka przedzimowa mająca na celu zniszczenie źródła infekcji, niszczenie samosiewów, odpowiednie nawożenie, uprawa odmian mniej podatnych na porażenie przez sprawcę choroby

Terminy obserwacji progów ekonomicznej szkodliwości choroby:

w fazie krzewienia - 30-50% liści z pierwszymi objawami porażenia lub 1% liści z owocnikami

w fazie strzelania w źdźbło - 10-20% porażonej powierzchni liścia podflagowego lub1% liści z owocnikami

w fazie kłoszenia - 5-10%  porażonej powierzchni liścia flagowego 1% liści z owocnikami.

Fuzarioza liści – plamy owalne, barwy sinoniebieskiej lub szarozielonej, początkowo podobne do plam rynchosporiozy na życie, później plamy są żółte, słomkowe, kształtem i barwą przypominają plamy septoriozy na liściach.  

Niechemiczne agrotechniczne działania zapobiegawcze:

stosowanie kwalifikowanego materiału siewnego, niszczenie źródeł infekcji pierwotnych, podorywka i głęboka orka jesienią, właściwe nawożenie (z zachowaniem odpowiedniego stosunku NPK)

Terminy obserwacji progów ekonomicznej szkodliwości choroby:

w fazie strzelania w źdźbło - 10 do 30 % źdźbeł z objawami porażenia.
Brunatna plamistość liści (DTR) - na porażonych liściach ukazują się małe, owalne żółtawobrązowe plamy z ciemnym punktowym środkiem. W późniejszym stadium raczej nieregularnie obramowane zbrązowienia z żółtym polem wokół i ciemnym ośrodkiem infekcji. Usychanie liści postępuje najczęściej od ich końców i obejmuje cały liść, przy czym pochwy liściowe często długo pozostają niezaatakowane.

Niechemiczne agrotechniczne działania zapobiegawcze:

dobre przyoranie resztek pożniwnych, zwalczanie perzu (roślina żywicielska),dobór odmian.

Terminy obserwacji progów ekonomicznej szkodliwości choroby:

w  fazie krzewienia -10-15% porażonych roślin z pierwszymi objawami porażenia

w fazie strzelania w źdźbło - 5 % liści z pierwszymi objawami porażenia

w fazie kłoszenia - 5%  liści z pierwszymi objawami porażenia.

 

CHOROBY KŁOSA patogeny powodują zdrobnienie ziarna oraz zmniejszają liczbę ziarniaków. Grzyby z rodzaju Fusarium dodatkowo powodują zmniejszenie zawartości białka w ziarnie oraz wytwarzają mykotoksyny.

Rdza żółta – żółte, pomarańczowe, brunatne brodawki na plewach i wewnątrz plew lub na ościach;

Mączniak prawdziwy – biały, mączysty nalot na powierzchni plew;

Septorioza plew – fioletowo- brązowe lub brunatne plamy na plewach zielonych kłosów, często plamy tworzą się od szczytu plew ku dołowi;

Fuzarioza kłosów – bielenie poszczególnych kłosów, fragmentu lub całego kłosa. Na zżółkniętej części kłosa pomarańczowy nalot lub watowata grzybnia;
Sporysz zbóż – ziarniaki w kłosie przekształcone w purpurowo- czarne różki różnej wielkości;

 Niechemiczne agrotechniczne działania zapobiegawcze:

wysiewanie kwalifikowanego materiału siewnego wolnego od sklerocjów( gęsto splątanych strzępek grzybni) sprawców choroby, staranne przyorywanie resztek pożniwnych, prawidłowe zmianowanie

Czerń zbóż – grzyby powodujące czerń są pasożytami następczymi, zasiedlającymi tkankę roślinną już osłabioną lub obumarłą z innych przyczyn. Pojawiają się jako powłoka o zabarwieniu od czarnoszarego do zielonkawoczarnego na kłosach, a także na liściach i źdźbłach. Porażona tkanka doznaje na skutek pokrycia grzybem dodatkowego osłabienia, ponieważ pogarsza się dostęp światła do jeszcze żywej tkanki. Grzyby powodujące czerń stają się problemem w przypadku pszenicy twardej, ponieważ wskutek przejścia z liści i plew na ziarno wywołują brunatnienie końców ziaren, a tym samym poważne straty na jakości.

Niechemiczne agrotechniczne działania zapobiegawcze:

zapobieganie rozwojowi i działaniu czynników powodujących przedwczesne zamieranie roślin, zbiór zbóż tuż po ich dojrzeniu (o ile pozwalają na to warunki pogodowe).

Terminy obserwacji progów ekonomicznej szkodliwości choroby:

okresie dojrzewania zbóż - 20% porażonych roślin.

opracowali: Mirosława Rogacz, Józef Rusnak, dn. 24.07.2017 r.

na podstawie materiałów otrzymanych z szkolenia w Radomiu