MAŁOPOLSKI OŚRODEK DORADZTWA ROLNICZEGO
z siedzibą w Karniowicach

Zarządzanie gospodarstwem rolnym, to szerokie pojęcie, które odnosi się do ogółu procesów wdrażanych podczas prowadzenia gospodarstwa rolnego. W głównej mierze polega na usystematyzowaniu pracy w gospodarstwie oraz reagowaniu na różne czynniki. Na decyzje podejmowane w gospodarstwie wpływać mogą czynniki zewnętrzne, czyli sytuacja na rynku, zmieniające się relacje cen produktów rolniczych oraz czynniki wewnętrzne m.in. posiadany kapitał, zasoby pracy czy też powierzchni gruntów do dyspozycji. Zarządzanie gospodarstwem rolnym przynosi wiele korzyści np.:

• umożliwia ocenę sytuacji obecnej gospodarstwa,
• przedstawia realne możliwości inwestycyjne gospodarstwa na podstawie analizy,
• umożliwia przewidywanie zagrożeń dla funkcjonowania gospodarstwa i wprowadzanie odpowiednich środków zaradczych.

W procesie planowania rozwoju gospodarstwa powinno się uwzględniać trzy podstawowe etapy: zbieranie danych, analiza z wyciągnięciem wniosków, opracowanie planu rozwoju – taką funkcjonalność oferuje Narzędzie do Oceny Ekonomicznej Gospodarstwa Rolnego (NOE). Zostało ono opracowane w Zakładzie Rachunkowości Gospodarstw Rolnych Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – PIB. Beneficjenci programów inwestycyjnych w ramach PS WPR (Premie dla młodych rolników, Rozwój małych gospodarstw) zobowiązani są do dokumentowania sprzedaży, którą umożliwia NOE. Narzędzie zostało skonstruowane w takich sposób, aby spełniać wytyczne i generować dane wymagane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) podczas rozliczenia.

Instrukcja użytkowania NOE: https://ierigz.waw.pl/narzedzie/

W przypadku Interwencji I.11. Premie dla młodych rolników, drugą ratę pomocy wypłaca się, jeżeli w okresie realizacji biznesplanu (najpóźniej w roku docelowym) beneficjent osiągnął co najmniej 60–procentowy udział przychodów uzyskiwanych w związku z prowadzoną w gospodarstwie działalnością rolniczą we wszystkich swoich przychodach. W NOE można wygenerować zestawienie, które umożliwia obliczenie udziału przychodów uzyskiwanych w związku z prowadzoną w gospodarstwie działalnością rolniczą i ‘okołorolniczą’ we wszystkich przychodach  istniej możliwość przygotowania zestawienia  przychodów. Zestawienie należy przygotować w formie elektronicznej w skoroszycie MS Excel o formacie xlsx. W zestawieniu wprowadza się wyłącznie przychody z działalności rolniczej i ‘okołorolniczej’, które nie będą udokumentowane w ARiMR przy pomocy deklaracji PIT w celu obliczenia udziału przychodów uzyskiwanych w związku z prowadzoną w gospodarstwie działalnością rolniczą we wszystkich swoich przychodach. Do przychodów uzyskiwanych w związku z prowadzoną w gospodarstwie działalnością rolniczą zalicza się przychody:

• ze sprzedaży produktów rolnych wymienionych w Załączniku I do Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej1, niebędących produktami rybołówstwa oraz wytworzonych na ich bazie produktów przetworzonych niewymienionych w załączniku I do Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (także w ramach SB, DB, MOL i RHD), jak również produktów z zagajników o krótkiej rotacji,
• z tytułu wsparcia UE oraz z tytułu pomocy krajowej przyznanej w odniesieniu do działalności rolniczej w tym premie zalesieniowe o ile dotyczą gruntów rolnych oraz premie w zakresie zadrzewień śródpolnych i w zakresie systemów rolno-leśnych, z wyjątkiem:
  • wsparcia o charakterze inwestycyjnym (przeznaczonym na budowę, zakup, modernizację lub odtworzenie środków trwałych) w tym przeznaczonym na zalesianie i tworzenie terenów zalesionych, a także w ramach programu zwiększania lesistości kraju;
  • premii dla młodych rolników.
  • ze sprzedaży następujących usług:
    • wspomagających produkcję roślinną (PKD6: 01.61.z);
    • wspomagających chów i hodowlę zwierząt gospodarskich (PKD: 01.62.z);
    • następujących po zbiorach (PKD: 01.63.z);
    • obróbki nasion dla celów rozmnażania roślin (PKD: 01.64.z);
    • krótkiego zakwaterowania (agroturystyki) (PKD: 55.20.z). 
    • z działów specjalnych produkcji rolnej7 (z wyłączeniem hodowli ryb akwariowych, kotów rasowych, psów rasowych, entomofagów oraz zwierząt laboratoryjnych);
    • z tytułu odszkodowań za ubezpieczone konkretne uprawy i zwierzęta;
    • z tytułu czynszu za wydzierżawienie lub wynajęcie składników należących do gosp. rolnego;
    • z tytułu odsetek uzyskanych od środków finansowych zgromadzonych na rachunku bankowym wydzielonym dla gospodarstwa rolnego.

Do przychodów uzyskiwanych w związku z prowadzoną w gospodarstwie działalnością rolniczą nie zalicza się przychodów:

• ze sprzedaży kopalin (PKD 08.1);
• z leśnictwa i pozyskiwania drewna (PKD 02);
• z łowiectwa i pozyskiwania zwierząt łownych, włączając działalność usługową (PKD 01.7).
• z tytułu czynszu za wydzierżawienie lub wynajęcie składników należących do gospodarstwa na cele nierolnicze.

Przychód wykazywany jest w zestawieniu tylko jeden raz. Wpisów w zestawieniu dokonuje się w języku polskim i w walucie polskiej w sposób staranny, na podstawie prawidłowych i rzetelnych dowodów. Podstawą wpisów w zestawieniu są dokumenty potwierdzające transakcje:

• faktura lub faktura VAT RR, o których mowa w ustawie z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
• paragon fiskalny kas rejestrujących;
• umowa kupna–sprzedaży lub umowa dzierżawy wraz z potwierdzeniem przelewu umówionej kwoty na rachunek bankowy albo rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej (SKOK);
• wyciągi bankowe lub wyciągi z SKOK (w zakresie odsetek, dotacji, odszkodowań), KW lub potwierdzenie wypłaty pomocy w formie gotówki (w zakresie tylko wypłaty pomocy krajowej);
• rachunek, o którym mowa w rozdziale 12 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa wraz z potwierdzeniem przelewu ogólnej sumy należności na rachunek bankowy albo rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej.

W przypadku korekty dokumentów należy poprawić wartości, a w kolumnie uwagi wpisać nr

dokumentu, na podstawie którego wykonana została korekta.

Kolejnym załącznikiem do wniosku o płatność jest wykaz faktur lub dowodów poniesionych wydatków. Sposób i zasady przygotowania wykazu faktur lub dowodów poniesionych wydatków znajduje się na stronie ARiMR (https://www.gov.pl/web/arimr/wykaz-faktur3).

1. Wykaz należy przygotować w formie elektronicznej w skoroszycie MS Excel o formacie xlsx.
2. Wzór skoroszytu dostępny jest na stronie internetowej ARiMR  (https://www.gov.pl/web/arimr/wykaz-faktur3 )
3. W wykazie wprowadza się wyłącznie pozycje z faktur oraz z innych dopuszczonych dowodów dokumentujących poniesione koszty kwalifikowalne, z kolei w przypadku interwencji I.11. Premie dla młodych rolników wydatki na inwestycje w środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne.
4. Wpisy w wykazie należy wprowadzać w jeżyku polskim i w polskiej walucie, na podstawie prawidłowych i rzetelnych dowodów.
5. Podstawą wpisów w wykazie są:
   1. faktura lub faktura VAT RR, rachunek, umowa kupna – sprzedaży wraz z potwierdzeniem przelewu, akt notarialny,
   2. w przypadku korekty dokumentów należy poprawić wartości, a w kolumnie uwagi wpisać nr dokumentu na podstawie którego została sporządzona korekta.
   3. Wpisy gromadzone są w:
      1. tabeli Wydatków Książki Wpływów i Wydatków prowadzonej w gospodarstwie w ramach systemu zbierania i wykorzystywania danych rachunkowych z gospodarstw rolnych (tzw. Polski FADN/FSDN – www.fadn.pl ),
      2. rejestrze Rozchodów Narzędzia do oceny ekonomicznej gospodarstwa rolnego,
      3. ewidencjach prowadzonych na podstawie odpowiednich przepisów.
      4. Dowody, na podstawie których dokonywane są zapisy w wykazie przechowuje się na stałe w miejscu zamieszkania albo siedzibie beneficjenta, a jeżeli prowadzenie wykazu zostało zlecone do biura rachunkowego – w miejscu prowadzenia oraz przechowywania wykazu i dowodów związanych z jego prowadzeniem.
      5. Papierową Książkę Wpływów i Wydatków Polskiego FADN/FSDN przechowuje się w miejscu zamieszkania albo siedzibie beneficjenta. W przypadku kiedy papierowa książka nie jest prowadzona, to odpowiednie elektroniczne zapisy przechowywane są w bazie danych systemu informatycznego Polskiego FADN/FSDN (według stanu na dzień 26.03.2025r. https://www.gov.pl/web/arimr/wykaz-faktur3 ).

Dzięki  prowadzeniu zapisów w Narzędziu do Oceny Ekonomicznej producent rolny ma pełen obraz sytuacji finansowej w gospodarstwie, dzięki czemu może dokonywać racjonalnych wyborów i decyzji inwestycyjnych. Ogranicza to ryzyko finansowe w gospodarstwie połączone z utratą płynności finansowej i przekłada się na lepsze zarządzanie posiadanymi zasobami.

Konrad Popek

Dział Ekonomiki i Zarządzania Gospodarstwem Rolnym

Źródła:

https://ierigz.waw.pl/narzedzie/

https://www.gov.pl/web/arimr/wykaz-faktur3

www.fadn.pl