Zgadzam się na przechowywanie na urządzeniu, z którego korzystam tzw. plików cookies oraz na przetwarzanie moich danych osobowych pozostawianych w czasie korzystania przeze mnie ze stron internetowych lub serwisów oraz innych parametrów zapisywanych w plikach cookies w celach marketingowych, w tym na profilowanie i w celach analitycznych przez Małopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Karniowicach oraz zaufanych partnerów.

Administratorzy danych:

Małopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego
z siedzibą w Karniowicach
ul. Osiedlowa 9, 32-082 Karniowice

Zaufani partnerzy:

Cele przetwarzania danych:

  1. marketing, w tym profilowanie i cele analityczne
  2. świadczenie usług drogą elektroniczną
  3. dopasowanie treści stron internetowych do preferencji i zainteresowań
  4. wykrywanie botów i nadużyć w usługach
  5. pomiary statystyczne i udoskonalenie usług (cele analityczne)

Podstawy prawne przetwarzania danych:

  1. marketing, w tym profilowanie oraz cele analityczne – zgoda
  2. świadczenie usług drogą elektroniczną - niezbędność danych do świadczenia usługi
  3. pozostałe cele - uzasadniony interes administratora danych

Odbiorcy danych:
Administrator Danych Osobowych MODR, zaufani partnerzy

Prawa osoby, której dane dotyczą:
Prawo żądania sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych; prawo wycofania zgody na przetwarzanie danych osobowych. Inne prawa osoby, której dane dotyczą

Zmiana polityki prywatności

Uwaga:

Od 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Potrzebujemy Twojej zgody na przetwarzanie Twoich danych osobowych przechowywanych w plikach cookies. Poniżej znajdziesz pełny zakres informacji na ten temat.

Close GDPR info
Menu główne

Profilaktyka i zwalczanie najgroźniejszych chorób oraz szkodników cebuli w uprawach ekologicznych

W uprawach ekologicznych zagrożeniem każdej plantacji cebuli są choroby i szkodniki, które mogą doprowadzić do obniżenia jakości cebuli, plonów oraz zdolności do jej przechowania. Znajomość terminów występowania, stopnia zagrożenia oraz metod ich zwalczania jest podstawą skutecznej ochrony zarówno przed chorobami, jak i szkodnikami.

 

  • Choroby cebuli

 

Do najgroźniejszych pod względem gospodarczym chorób cebuli należy: zgorzel siewek, biała zgnilizna, różowa zgnilizna korzeni, biała zgnilizna, mączniak rzekomy, zgnilizna szyjki, fuzaryjna zgnilizna, głownia cebuli, alternarioza cebuli, bakterioza cebuli, żółta karłowatość.

 

Mączniak rzekomy (Peronospora destructor)

Najgroźniejsza choroba grzybowa występująca na plantacjach cebuli. Występuje w każdym roku, lecz epidemie zdarzają się co 3-4 lata i tylko w następstwie deszczowej pogody w czerwcu, lipcu i sierpniu. Sprzyjającym czynnikiem w rozwoju choroby jest również poranna rosa. Mączniak rzekomy zimuje na opadłych liściach albo resztkach pozostawionych po zbiorach. Patogen początkowo występuje w formie utajonej, następnie przerasta do rozwijających się wiosną liści. Choroba opanowuje obie strony liścia. Biały nalot widoczny jest na dolnej stronie liścia, a na górnej przebarwione plamy. W okresie wilgotnej pogody na plamach pojawia się szaro-fioletowy nalot trzonków i zarodników konidialnych patogena. Liście oraz pędy żółkną i przedwcześnie zasychają.

Profilaktyka

Plantacje cebuli należy lokalizować na stanowiskach przewiewnych, z dala od zbiorników wodnych, łąk, zadrzewień i stanowisk, gdzie długo utrzymują się poranne mgły. Należy wybierać odmiany odporne na mączniaka rzekomego. Nie zakładać plantacji cebuli z siewu i sadzenia w pobliżu zakładanej z dymki, oddzielać plantacje z odmianami wczesnymi od późnych. Należy stosować szersze rozstawy międzyrzędzi i nie przekraczać zagęszczenia roślin 70 szt. / m2 oraz nie dopuszczać do nadmiernego zachwaszczenia plantacji. Unikać przenawożenia, zwłaszcza nawozami azotowymi.

Sposoby zwalczania:

- opylanie mączką bazaltową,

- profilaktyczne opryski preparatami poprawiającymi właściwości roślin na bazie ekstraktu z grejpfruta, np. Biosept Active, Biosept 33 SL – ekstrakt z nasion i miąższu grejpfruta,

- opryski wywarem z wrotyczu,

- wzmacnianie roślin preparatami zawierającymi glony morskie, aminokwasy.

 

Alternarioza cebuli (Alternaria spp.)

Choroba grzybowa, która występuje wtórnie na liściach i pędach kwiatowych opanowanych przez inne choroby (mączniak rzekomy, szara pleśń), w drugiej połowie lata w okresach ciepłej i wilgotnej pogody. Grzyb może rozwijać się w temperaturze 6-32°C i wilgotności powietrza około 90%. Szybki rozwój i rozprzestrzenianie się patogenu następuje w dni wietrzne, podczas opadów deszczu i nawadniania. Objawem alternariozy są brązowo-fioletowe plamy, zmieniające barwę na brunatno-czarną, pokryte aksamitnym nalotem grzybni i trzonków konidialnych z zarodnikami. Choroba prowadzi do przyspieszonego zamierania liści. Łuski okrywowe cebuli pękają i pokrywają się ciemnymi plamami.

Profilaktyka

Działania profilaktyczne polegają na unikaniu przenawożenia, zwłaszcza nawozami azotowymi. Należy stosować szersze rozstawy międzyrzędzi i nie przekraczać zagęszczenia roślin 70 szt. / m2 oraz nie dopuszczać do nadmiernego zachwaszczenia plantacji.

Sposoby zwalczania:

- opylanie mączką skalną,

- opryskiwanie gnojówkami roślinnymi na bazie pokrzywy i skrzypu,

- opryskiwanie dozwolonymi preparatami zawierającymi wapń, np. Calio (nawóz na bazie naturalnych składników pozyskanych z muszli skorupiaków).

 

Fuzaryjna zgnilizna cebuli (Fusarium spp)

Choroba odglebowa grzybowa, występująca najczęściej współrzędnie z różowieniem korzeni cebuli wywoływanym przez grzyb Pyrenochaeta terrestris. Występuje najczęściej w rejonach skoncentrowanej uprawy cebuli, gdzie z uwagi na ograniczoną powierzchnię nie przestrzega się zasad zmianowania lub uprawia w monokulturze. Patogen może atakować cebulę już w okresie kiełkowania nasion i wczesnej fazie wzrostu cebuli, powodując jej żółknięcie i placowe zamieranie. Jeżeli porażone zostaną starsze rośliny, choroba może ujawnić się dopiero w okresie przechowywania, następuje gnicie cebul od piętki. Optymalna temperatura do infekcji i rozwoju choroby wynosi 22-23°C. Grzyb może rozprzestrzeniać się wraz z wodą, glebą, nasionami oraz może być przenoszony na cebuli wysadkowej i dymce.

Profilaktyka

Należy unikać uprawy w monokulturze i na stanowiskach podmokłych. Na glebach porażonych patogenem wskazana jest uprawa roślin bobowatych, a zwłaszcza lucerny. Uprawić odmiany odporne na fuzaryjną zgniliznę cebuli. Przed wysadzaniem dymki, należy ją dokładnie przesortować odrzucając porażone i podejrzane cebule.

Sposoby zwalczania:

Zaleca się zaprawianie nasion cebuli i dymki preparatami biologicznymi Polyversum WP, Kostki Himal lub moczenie w ciepłej wodzie o temperaturze 46-50°C bądź] w wywarze z aksamitki, skrzypu, wrotyczu.

 

  • Szkodniki

 

Najgroźniejsze szkodniki to: śmietka cebulanka, niszczyk zjadliwy, wciornastek tytoniowiec mszyca cebulowa, poskrzypka cebulowa, wgryzka szczypiorka, chowacz szczypiorak, miniarki, rolnice, pędraki.

 

Śmietka cebulanka (Delia antiqua)

W ciągu roku pojawiają się dwa pokolenia śmietki. Dorosły owad jest oliwkowo-szary, o żółtawych skrzydłach i długości ciała 6-7 mm. Na odwłoku są wyraźnie znaczone, ciemne, trójkątne plamy. Owad żywi się nektarem z kwiatów. Muchówki pierwszego pokolenia wylatują pod koniec kwietnia i składają jaja u nasady roślin lub w ziemi. Jaja są długości 1,2 mm, białe, o siateczkowatej powierzchni. Z jaj wylęgają się beznożne, kremowe lub żółtawe larwy śmietki cebulanki, osiągające do 7 mm długości. Larwy uszkadzają podziemne części roślin i drążą korytarze w cebuli. Największe jednak straty powoduje, gdy rośliny z siewu znajdują się w fazie 2-6 liści. Uszkodzone rośliny nie wykształcają korzeni, a tkanka gnije od dołu. Szczypior więdnie, żółknie i zasycha, a liście można łatwo wyciągnąć z ziemi. Larwy pierwszego pokolenia żerują od maja do początku lipca. Muchy drugiego pokolenia pojawiają się w okresie zasychania szczypioru (od końca lipca do zbioru cebuli). W tym czasie uszkadzają piętkę i wchodzą pomiędzy mięsiste łuski cebuli, drążąc w nich korytarze. Uszkodzone rośliny zaczynają gnić i nie nadają się do przechowywania. Mogą być przenoszone także do pomieszczeń przechowalniczych wraz z porażonymi warzywami.

Profilaktyka zwalczanie

Szkodnik zimuje w glebie w postaci bobówki. Najlepiej nie uprawiać warzyw cebulowych na tym samym miejscu przez kolejne 4 lata, stosując płodozmian, a nowo zakładaną uprawę z cebulą zlokalizować jak najdalej od tej poprzedniej. Muchówki są zwabiane przez skupiska kwitnących roślin, nie jest wskazane zakładanie plantacji w sąsiedztwie długo kwitnących upraw rzepaku, lucerny, koniczyny lub innych roślin bobowatych, nieużytków, a także drzew i krzewów. Nie można również dopuścić do masowego kwitnienia chwastów, szczególnie na obrzeżach plantacji. Warto także uprawiać cebulę w rzędach na przemian z marchwią, co przynosi korzyści dla obu warzyw. Znacznie różniące się aromaty tych warzyw dezorientują szkodniki i utrudniają im odnalezienie ulubionego warzywa. Obecność marchwi ogranicza liczebność śmietki cebulanki, zaś zapach cebuli odstrasza połyśnicę marchwiankę.

Inną metodą są ekologiczne opryski wykonywane z chwastów i ziół, lecz muszą one być stosowane regularnie i zapobiegawczo. W czasie nalotu szkodnika na plantację należy wykonywać opryski 2 razy w tygodniu silnie pachnącymi naparami roślinnymi, np. z wrotyczu lub z bylicy piołunu.

Skutecznym zabiegiem jest rozsiewanie preparatu opartego na bazie olejków eterycznych o nazwie Larvasoli, którego działanie polega na dezorientacji śmietki, kierującej się przy składaniu jaj zapachem rośliny żywicielskiej. Rozsiany na powierzchni pola w ilości około 20 kg preparat, w zależności od warunków pogodowych, działa od 2 do 4 tygodni. Przed nalotem następnego pokolenia tego szkodnika zabieg należy powtórzyć.

 

Niszczyk zjadliwy (Ditylenchus dipsaci)

Występuje na terenie całego kraju, ale jego rozmieszczenie nie jest równomierne. Jest nicieniem. Jego bezbarwne, nitkowate ciało ma długość 1-1,3 mm. Samice w ciągu swego życia składają do 500 jaj w tkankę rośliny. Długość życia osobników dorosłych wynosi 45-73 dni. W ciągu roku niszczyk zjadliwy może mieć kilka pokoleń. Samce są dłuższe od samic, a larwy wyglądają tak samo jak osobniki dorosłe. Zimują w glebie, w resztkach roślin i w nasionach. Rozwój niszczyka zjadliwego rozpoczyna się w temperaturze powyżej 4°C, osiągając najdogodniejsze warunki rozwoju przy temperaturze 13-18°C. Poniżej 10°C i powyżej temperatury 36°C czynności życiowe nicieni zostają zahamowane. Na pole dostaje się wraz z nasionami, rozsadą lub porażonymi cebulkami dymkami. Rośliny żywicielskie niszczyka zjadliwego to większość warzyw korzeniowych, cebulowych oraz liczne gatunki chwastów. Larwy pierwszego stadium rozwojowego rozwijają się w jajach, natomiast drugiego (tzw. stadium inwazyjne) po wyjściu z jaj wnika do roślin. W roślinie przemieszczają się wiązkami naczyniowymi ku górnym jej częściom. Nicień rozwija się przede wszystkim w szczypiorze i cebuli. Niszczyk zjadliwy powoduje rozluźnienie tkanek, co prowadzi do zniekształcenia liści. Silnie zaatakowane siewki cebuli zamierają przed ukazaniem się nad powierzchnią ziemi. Nieco starsze rośliny są jasno zabarwione i zdeformowane, mają poskręcane liście oraz zgrubiałe podstawy. Porażone rośliny zamierają przed fazą drugiego liścia właściwego, karłowacieją, a ich liście pękają u podstawy. Cebule miękną, gąbczeją, szyjka jest zgrubiała i poskręcana, a piętka popękana i pozbawiona korzeni. Na powstałych ranach osiadają patogeny grzybów, wywołując zgnilizny.

Profilaktyka zwalczanie

Niszczyk zjadliwy jest szkodnikiem kwarantannowym, stwierdzony na polu lub w zebranych roślinach podlega obowiązkowemu zwalczaniu. Na polu gdzie występuje nicień, obowiązuje zakaz prowadzenia upraw roślin żywicielskich (tj. cebulowe, czosnek, pietruszka, seler, ziemniak, groch i bób), przez okres 5-10 lat. Uprawa powinna się ograniczyć do warzyw dyniowatych i krzyżowych oraz pomidora, sałaty, marchwi, kukurydzy, fasoli, zbóż i koniczyny. Warto przez kolejne 3 lata wysiewać aksamitki, których zapach odstrasza nicienie. Zaleca się wysiew nasion wolnych od nicieni, najlepiej pochodzących z plantacji, które były wolne od niszczyka. Do nasadzeń stosować tylko dobry niezainfekowany materiał nasadzeniowy. Cebula zebrana z zainfekowanego pola może być przeznaczona wyłącznie do jesiennego zbioru (nie wolno jej przechowywać). Przed rozpoczęciem uprawy wskazane jest wykonanie badania na obecność nicieni.

Mirosława Rogacz, dn. 17.11.2020 r.

Opracowano na podstawie:

1.      Warzywa w uprawie ekologicznej, Skierniewice 2018 r. - prof. dr hab. Stanisław Kaniszewski

2.      Dobór odmian warzyw do uprawy ekologicznej 2018 r. - Anna Szafirowska

3.      Uprawa warzyw metodami ekologicznymi na różnych typach ściółek 2010 r. - Magdalena Kibler

fot. Jan Pajdzik