Zgadzam się na przechowywanie na urządzeniu, z którego korzystam tzw. plików cookies oraz na przetwarzanie moich danych osobowych pozostawianych w czasie korzystania przeze mnie ze stron internetowych lub serwisów oraz innych parametrów zapisywanych w plikach cookies w celach marketingowych, w tym na profilowanie i w celach analitycznych przez Małopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Karniowicach oraz zaufanych partnerów.

Administratorzy danych:

Małopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego
z siedzibą w Karniowicach
ul. Osiedlowa 9, 32-082 Karniowice

Zaufani partnerzy:

Cele przetwarzania danych:

  1. marketing, w tym profilowanie i cele analityczne
  2. świadczenie usług drogą elektroniczną
  3. dopasowanie treści stron internetowych do preferencji i zainteresowań
  4. wykrywanie botów i nadużyć w usługach
  5. pomiary statystyczne i udoskonalenie usług (cele analityczne)

Podstawy prawne przetwarzania danych:

  1. marketing, w tym profilowanie oraz cele analityczne – zgoda
  2. świadczenie usług drogą elektroniczną - niezbędność danych do świadczenia usługi
  3. pozostałe cele - uzasadniony interes administratora danych

Odbiorcy danych:
Administrator Danych Osobowych MODR, zaufani partnerzy

Prawa osoby, której dane dotyczą:
Prawo żądania sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych; prawo wycofania zgody na przetwarzanie danych osobowych. Inne prawa osoby, której dane dotyczą

Zmiana polityki prywatności

Uwaga:

Od 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Potrzebujemy Twojej zgody na przetwarzanie Twoich danych osobowych przechowywanych w plikach cookies. Poniżej znajdziesz pełny zakres informacji na ten temat.

Close GDPR info
Menu główne

Agroleśnictwo - najważniejszą innowacją w rolnictwie

W dniach 13-14 listopada 2019 roku w Warszawie miała miejsce konferencja w ramach IV Forum Wiedzy i Innowacji. Tematyka spotkania dotyczyła głównie innowacyjnych rozwiązań w rolnictwie. W trakcie panelu tematycznego „Innowacyjne technologie wybranych upraw” zostało poruszone zagadnienie agroleśnictwa. Jako przykład systemu agro-leśnego zaprezentowano "Innowacyjny model uprawy, przetwórstwa i dystrybucji ziół w Dolinie Zielawy", który został opracowany przez dr Barbarę Baj-Wójtowicz we współpracy z prof. Ewą Osińską. Projekt realizowany jest w ramach grupy operacyjnej EPI (Sieć na rzecz innowacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich SIR). Okazało się, że został on uznany przez uczestników konferencji za najciekawszy projekt realizowany w ramach środków unijnych i zajął zaszczytne pierwsze miejsce na podium. Dodatkowo agroleśnictwo zostało okrzyknięte najważniejszą innowacją w rolnictwie. W obliczu takiego werdyktu warto zastanowić się czym jest agroleśnictwo oraz jakie korzyści niesie ze sobą uprawa w systemie agro-leśnym.

Agroleśnictwo ma wiele definicji, lecz najpełniej ideę systemu agro-leśnego oddają słowa, że agroleśnictwo to celowe wykorzystanie drzew w gospodarstwie rolnym. Systemów agro-leśych jest sporo, jedne z nich będą nam dobrze znane, a inne zupełnie obce, zatem najlepiej będzie przyjrzeć się kilku przykładom.

Do systemów agro-leśnych zaliczane są zadrzewienia śródpolne, które zaczęły masowo znikać z krajobrazu polskiej wsi na skutek intensyfikacji rolnictwa. Są to m. in. zadrzewienia przeciwwietrzne, żywopłoty ochronne, remizy śródpolne. Tematyka utrzymania i zakładania zadrzewień śródpolnych jest tematem bieżącym w polskim rolnictwie oraz bardzo ważnym ze względu na korzyści jakie niesie, dla środowiska naturalnego oraz dla samych upraw. Zakładanie sieci zadrzewień w otwartym krajobrazie rolniczym ogranicza erozję wietrzną, poprawia bilans wodny oraz dodatkowo stanowi sieć korytarzy ekologicznych, co wpływa na wzrost bioróżnorodności. Remizy śródpolne są m.in. ostoją dla dziko żyjących zwierząt. Ponadto zadrzewienia przeciwwietrzne wpływają na poprawę mikroklimatu pola, np. poprzez spadek transpiracji roślin uprawnych, dzięki ograniczeniu prędkości wiatru. Drzewa wyłapują również związki azotu czy fosforu z nawozów oraz szkodliwe substancje z pestycydów, poprawiając przy tym jakość wód. Korzyści wynikające ze stosowania zadrzewień śródpolnych można mnożyć w nieskończoność. Zadrzewienia są to obszary proekologiczne i część rolników (posiadających powyżej 15 ha gruntów ornych) jest zobowiązana do utrzymania takich obszarów (przynajmniej na 5% powierzchni gruntów ornych w gospodarstwie), a w zamian otrzymują płatności z tytułu zazielenienia. Kolejne dwie formy systemu agro-leśnego, można opisać za pomocą bardziej rozszerzonej definicji.

Agroleśnictwo to również system rolniczy, w którym istnieje integracja roślin drzewiastych (wieloletnich) z roślinami uprawnymi lub z użytkami trwałymi i produkcją zwierzęcą. Agroleśnictwo ma głębokie korzenie w Europie, głównie w rejonie śródziemnomorskim. Obecnie systemy te badane są pod kątem dostosowania do nowoczesnych technik produkcyjnych i wprowadzane są w nowej formie do praktyki.

Pierwszym przykładem rozszerzonej definicji agroleśnictwa jest tzw. uprawa alejowa. Jest to system leśno-orny, w którym uprawia się współrzędnie rośliny wieloletnie z uprawami jednorocznymi. W tym miejscu należy zaznaczyć, że agroleśnictwo nie jest odpowiednim rozwiązaniem w każdym miejscu i dla każdego rolnika. Może stanowić postęp jeśli dostosowane jest do lokalnych warunków.Wracając jednak do upraw alejowych, ich cechą charakterystyczną jest fakt, że rośliny wieloletnie tj. drzewa czy krzewy oraz rośliny uprawne są celowo sadzone naprzemiennie w rzędach. Wygląd uprawy w systemie leśno-ornym, czyli szerokość pasów z roślinami jednorocznymi oraz rozstawa drzew i ich zagęszczenie zależą od tego co chcemy osiągnąć i jakie maszyny posiadamy w swoim gospodarstwie. Od razu nasuwa się pytanie: czy rośliny nie będą ze sobą konkurować np. o wodę, światło czy składniki pokarmowe? Odpowiedź nie jest jednoznaczna. Faktem jest, że w naturze występuje zjawisko allelopatii, czyli wzajemnego oddziaływania (pozytywnego lub negatywnego) o charakterze biochemicznym pomiędzy roślinami. W przypadku agroleśnictwa wykorzystuje się pozytywne oddziaływania roślin na siebie. Dzięki odpowiedniemu doborowi gatunków można np. ograniczyć występowanie szkodników. Każdy ogrodnik wie, że nagietki czy nasturcje zwabiają mszyce, przez co chronią przed nimi warzywa. W uprawie alejowej są stosowane rośliny o różnej głębokości systemu korzeniowego, które pobierają substancje odżywcze z różnych warstw gleby. Zatem nie dość, że rywalizacja o składniki pokarmowe jest znikoma, to dodatkowo wykorzystanie nawozów przez rośliny jest efektywniejsze. Natomiast w przypadku konkurencji o zasoby wodne, ta obawa jest uzasadniona. Z drugiej jednak strony badania potwierdzają, że uprawa w systemie leśno-ornym, wpływa na zwiększenie plonowania rośliny uprawnej, w stosunku do monokultury. We wspomnianym we wstępie projekcie "Innowacyjny model uprawy, przetwórstwa i dystrybucji ziół w Dolinie Zielawy", prowadzone są doświadczenia m. in. z wieloletnią uprawą współrzędną róży pomarszczonej w odmianach „Scarlet Pavement” oraz „Dwarf Pavement” i maliną moroszką. Uprawa ziół czy roślin, z których pozyskuje się cenne surowce zielarskie, dobrze wpisuje się w ideę uprawy alejowej. Częścią użytkową tych roślin są kwiaty, owoce oraz liście. Uprawa ta przynosi korzyści ekonomiczne, zwiększając dochodowość gospodarstwa rolnego z ha oraz ekologiczne, wzbogacając bioróżnorodność, ze względu na wprowadzenie do środowiska maliny moroszki, rośliny ginącej w Polsce w stanie dzikim. Dodatkowo plantacja ta jest bardzo miododajna.

Ostatnim przykładem, który zostanie opisany w niniejszym artykule, to system leśno-pastwiskowy. Jak sama nazwa wskazuje, w tym systemie wypasa się zwierzęta pod drzewami np. w sadach tradycyjnych czy na zadrzewionych pastwiskach. Jest to słuszna idea, gdyż, chcąc przyspieszyć zwrot inwestycji w uprawę drzew (podczas gdy drzewa np. nie uzyskały wieku rębności), można to osiągnąć poprzez kontrolowany wypas zwierząt. Przykładem polskich ras zwierząt, które mogą być hodowane w warunkach ekstensywnych to np. koniki polskie, konie huculskie czy owce olkuskie. Drzewa chronią zwierzęta przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi, podnosząc ich dobrostan. Przykładem pastwiska leśnego jest wypas bydła mięsnego ras Highland oraz Limousine, które mogą być utrzymywane na pastwisku nawet w okresie zimy. Występowanie drzew (naturalnych lub dosadzanych) chroni zwierzęta zimą przed wiatrem i pomaga w utrzymaniu bilansu cieplnego, natomiast latem przed upałami. Główne zalety systemu to przywrócenie nieużytkowanych gruntów do produkcji rolniczej, niskie nakłady pracy w porównaniu z produkcją mleczarską, wysoka jakość wołowiny sprzedawanej jako produkt ekologiczny i lokalny, a w końcu zysk ze sprzedaży drewna.

Agroleśnictwo to bardzo różnorodna forma produkcji roślinnej i zwierzęcej, w której nadrzędną ideą jest zaspokojenie potrzeb społeczeństwa, nie naruszając przy tym równowagi środowiska naturalnego. Dodatkowe korzyści wynikające z systemów agro-leśych to m. in. zachowanie bioróżnorodności, dywersyfikacja rolnictwa, poprawa jakości wód, zachowanie żyzności gleby oraz sekwestracja dwutlenku węgla. Agroleśnictwo wpisuje się również w działania chroniące krajobrazy wiejskie i promujące gospodarstwa ekologiczne oraz agroturystyczne. Problemów w uprawie w systemie agro-leśnym jest sporo, poczynając na odpowiednim doborze roślin, a kończąc na pracochłonnym zbiorze wielokrotnym. Jednak praktyka oraz badania pokazują, że te systemy sprawdzają się w wielu krajach i w różnych warunkach klimatyczno-glebowych. Prace prowadzone w Polsce, powoli otwierają również drzwi dla Polskich rolników, do odpowiedzialnego i zrównoważonego gospodarowania ziemią.

Ilona Maczek

źródła:

http://lubelskieziola.iung.pl/

https://sir.cdr.gov.pl/2019/02/06/grupa-operacyjna-epi-agrolesnictwo-w-dolinie-zielawy/

http://www.agroforestry.pl/