Zrównoważona produkcja winogron

14 maja 2026

Wraz z początkiem sezonu Dział Technologii Produkcji Rolniczej i Doświadczalnictwa MODR z s. w Karniowicach przeprowadził szkolenie on-line pt. Preparaty biologiczne w uprawie winorośli. Uczestniczyli w nim producenci winogron, doradcy, oraz inne osoby zainteresowane tematyką nowoczesnej i zrównoważonej ochrony i wspierania roślin w winnicach. Wykładowcami byli przedstawiciele firm: Biocont, Kiwa Polska Biuro Certyfikacji COBICO, ICB Pharma oraz ProBiotics.

Metody biologiczne w walce z chorobami i szkodnikami

Charakterystykę chorób winorośli przybliżył dr Michał Pniak, dyrektor ds. rozwoju i badań w firmie Biocont. Do najważniejszych należą mączniaki (rzekomy i prawdziwy) oraz będąca polifagiem szara pleśń (Botrytis cinerea). Mogą one porażać liście, owoce i pędy. Mączniak rzekomy zimuje w postaci zarodników na porażonych częściach rośliny, skąd najczęściej dochodzi do infekcji pierwotnej liści w okresie wegetacji, a następnie do infekcji wtórnej owoców. W glebie zarodniki mogą przetrwać ok. 4 lat. Rozprzestrzenianiu się choroby sprzyja wilgotna i ciepła aura (optimum temperaturowe: 20-25°C) oraz wiatr przenoszący zarodniki z wtórnych infekcji. Zwalczanie mączniaka rzekomego oparte wyłącznie na fungicydach zawierających związki miedzi jest często niewystarczające. W związku z powyższym strategię ochrony winorośli dr Michał Pniak zalecał oprzeć dodatkowo na naturalnych biostymulatorach pn. Memcomba i Altela, które pobudzają układ odpornościowy roślin. Można je stosować łącznie ze środkami miedziowymi podobnie jak preparat FytoSave. Jest to biofungicyd zawierający naturalne polisacharydy i jest kompatybilnymi z miedzią, siarką oraz szerokim spektrum preparatów biologicznych, biotechnicznych i chemicznych. Poprzez stymulację mechanizmów odporności chroni zarówno przed mączniakiem rzekomym i prawdziwym. Przeciwko mączniakowi prawdziwemu (Erysiphe necator) prelegent rekomendował bardzo skuteczne rozwiązanie w postaci łączonego zabiegu preparatami VitiSan® i Prev-Am®. Działają one synergistycznie, co zwiększa efektywność zabiegu ochrony. Pierwszy ze środków, VitiSan® jest biofungicydem opartym na wodorowęglanie potasu. Podwyższa on pH na powierzchni opryskiwanej, dzięki czemu działa wysuszająco względem chorobotwórczej grzybni oraz zapobiega kiełkowaniu zarodników. Skórka opryskiwanych owoców staje się też bardziej oporna na porażenie przez szarą pleśń. Z kolei Prev-Am® zawiera olejek pomarańczowy, który działa owadobójczo (uszkadza chitynę owadów), roztoczobójczo i grzybobójczo (rozpuszcza ściany komórkowe i wysusza grzybnie). Ponadto spełnia zadanie adiuwanta w mieszaninie zbiornikowej. Na przędziorki, pilśniowce i pordzewiacze oprócz powyższego preparatu na bazie olejku pomarańczowego prelegent polecał pożytecznego roztocza – dobroczynka gruszowca, w postaci zawierających go opasek filcowych zakładanych w okresie zimowym na co drugim krzewie (lub co 3-4 na młodej plantacji). Do ich zwalczania polecany jest też preparat Naturalis zawierający pożytecznego grzyba Beauveria bassiana. W tym przypadku polecana jest seria zabiegów (2-3) co 5-7 dni w dawce 1-2 l/200-1000 l wody wykonywanych przy podwyższonej wilgotności i temperaturze powyżej 15°C.

Biologiczne i biotechniczne wsparcie dla roślin

Program wsparcia tradycyjnej ochrony roślin w winnicach był przedmiotem wystąpienia Barbary Błaszczyk reprezentującej ICB Pharma, firmę rodzinną o międzynarodowym zasięgu. Wykładowczyni zwróciła uwagę, że w zrównoważonej produkcji winorośli ważna jest stymulacja roślin już od samego początku. W tym aspekcie warto zastosować m.in. Triavit – organiczny stymulator wzrostu, który już w niewielkich dawkach intensyfikuje procesy metaboliczne, w tym fotosyntezę. Dzięki temu roślina szybciej się rozwija i efektywniej plonuje (odnotowano lepsze zawiązywanie owoców). Jak poinformowała prelegentka Triavit zwiększa też tolerancję na stres środowiskowy w postaci suszy, upałów i zasolenia. Jest zalecany do stosowania w dawce 1 l/ha i łączenia z preparatem krzemowym pn. Megis. Zawiera on krzem w postaci łatwo przyswajalnego kwasu ortokrzemowego, a także niezbędne mikroelementy (cynk, miedź, molibden i bor). W wyniku jego stosowania istotnie zwiększa się wytrzymałość mechaniczna tkanek na całym przekroju liści, co przekłada się na zmniejszenie strat przez szkodniki ssące i zwiększenie tolerancji na wysokie temperatury i suszę. Ponadto, w roślinie zwiększa się ilość produkowanych fitoaleksyn i polifenoli, indukując wewnętrzną odporność roślin. Przedstawicielka firmy ICB Pharma podkreśliła, że nie można go łączyć z agrochemikaliami o wysokim pH. W okresie nabrzmiewania i pękania pąków kwiatowych zalecała stosować preparat miedziowy SiliCu, zawierający miedź w postaci schelatowanej, tj. EDTA na poziomie min. 2%, oraz substancje pomocnicze zwiększające przyczepność i przyswajalność nawozu dolistnego. W tym samym czasie (do fazy BBCH 53-57 – rozwoju kwiatostanów) polecała też wykonać zabieg preparatem Sulprone z płynną siarką (25%), fosforem (6% P₂O₅), potasem (12,5% K₂O) oraz dodatkiem molibdenu i cynku. Wpływa on pozytywnie na ogólną kondycję zdrowotną roślin i metabolizm azotu. Celem dobrego odżywienia roślin potasem (44%) i fosforem (21%) wykładowczyni rekomendowała zabiegi dolistne w dawce 1% (np. 1 kg/100 l wody) nawozem Miligard od fazy tzw. zielonego groszku, ponieważ wówczas następują intensywne podziały komórkowe i rośliny potrzebują energii. Z kolei aby uzyskać wysoką jakość winogron i uniknąć chorób fizjologicznych zalecała zastosować Calprone – nawóz wapniowy z mikroelementami (bor, mangan i molibden), ograniczający pękanie owoców i oparzenia słoneczne. Pierwszy zabieg należy stosować już w fazie zawiązywania owoców w dawce 3-3,5 l/ha. W kontekście zwalczania szkodników, firma ICB Pharma posiada w swojej ofercie preparat Siltac, oparty na polimerach silikonowych. Skutecznie ogranicza w sposób fizyczny populacje mszyc, miseczników i przędziorków bez pozostałości.

Probiotechnologia…

O wykorzystaniu probiotechnologii w uprawie winorośli mówiła Elżbieta Duran reprezentująca Małopolskie Centrum Mikroorganizmów Probiotics w Młodziejowicach. Zwróciła uwagę, że w dobie rosnącego zużycia chemicznych środków ochrony roślin i nawozów sztucznych zmniejsza się w glebie pula pożytecznych mikroorganizmów. Uwzględniając prawo dominacji, aby „przeciągnąć” fakultatywne drobnoustroje glebowe w korzystnym kierunku dla roślin uprawnych warto wprowadzać do gleby mikroorganizmy pożyteczne. Według szacunków minimum 80% problemów związanych z produkcją roślinną wynika ze spadku żyzności gleby i problemów z jej funkcjonowaniem – podkreśliła prelegentka. W tym aspekcie za niezbędne uważa się zadbanie o wysoką zawartość próchnicy, która w glebach naszego kraju niestety systematycznie spada. Elżbieta Duran dodała również, że próchnica zwiększa biodostępność składników mineralnych dla roślin w kompleksie sorpcyjnym i pojemność wodną, ogranicza erozję, ma właściwości strukturotwórcze oraz stwarza dogodne warunki do rozwoju mikroorganizmów glebowych. W portfolio firmy Probiotics znajduje się szereg wyrobów je zawierających na bazie odpowiednio dobranych kompozycji niemodyfikowanych genetycznie szczepów, ich metabolitów, zawartych łącznie w fermentowanej mieszaninie z naturalnych składników. Ich stosowanie nie wymaga karencji i prewencji. Mikroorganizmy w nich zawarte korzystnie oddziałują na środowisko glebowe, w tym strefy korzeniowej roślin. Ich działanie jest wszechstronne i przejawia się m.in. udostępnianiem składników pokarmowych w formie łatwo przyswajalnej, ograniczeniem porażenia roślin przez patogeny, poprawieniem struktury i właściwości fizyko-chemicznych gleby, przyspieszeniem degradacji pozostałości substancji czynnych zawartych w środkach ochrony roślin oraz zwiększeniem tolerancji na stresy biotyczne i środowiskowe. Preparaty te świetnie sprawdzają się również do zagospodarowania poplonów i innych postaci materiałów organicznych. W uprawie winorośli (i nie tylko) rekomendowane jest stosowanie m.in. trzech uzupełniających się produktów działających synergistycznie, tj. EmFarma Plus, ProBio Humus i Alginit. Ich dawki zależą od wyników analizy gleby, która uwzględnia w probiotechnologii (oprócz pH i zawartości minerałów) również m.in. zawartość próchnicy, węgla organicznego i skład mikrobioty glebowej. Elżbieta Duran zalecała stosować w przypadku odnotowania niedoborów składników pokarmowych przefiltrowany roztwór koloidalny powstały po 2 tygodniach od zalania 40-50 kg Alginitu i 10 l EmFarmy 300-500 l wody. Z kolei w celu ochrony przed chorobami grzybowymi prelegentka rekomendowała mieszaninę preparatu BIO-RED, EMA 5 oraz Zumsil, a po uszkodzeniach wywołanych przymrozkami oprysk EmFarma i Green Alga. Wieloletnie doświadczenia wskazują, że wykorzystanie probiotechnologii w uprawie winorośli przyczynia się m.in. do wzrostu flawonoidów w owocach i udziału aminokwasów egzogennych i aromatycznych odpowiedzialnych za smak i zapach.

Certyfikacja Integrowanej Produkcji Roślin

Była przedmiotem wystąpienia Wojciecha Głąba, Dyrektora Biura Certyfikacji COBICO. Integrowana Produkcja Roślin (IP) jest krajowym, dobrowolnym systemem jakości żywności pochodzenia roślinnego. Według przywołanej definicji to produkcja roślin z zastosowaniem integrowanej ochrony roślin oraz z wykorzystaniem postępu technicznego i biologicznego w uprawie i nawożeniu, ze szczególnym uwzględnieniem zdrowia ludzi i zwierząt oraz ochrony środowiska. Przed przystąpieniem do systemu koniecznością jest zaznajomienie się z tzw. metodyką integrowanej produkcji danego gatunku opracowaną przez zespół pracowników naukowych i zatwierdzoną przez Głównego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa. Łącznie jest opracowanych ponad 60 metodyk IP, a dla winogron w uprawie polowej metodyka została zatwierdzona w październiku 2024 r. Metodyka zawiera szereg cennych informacji dotyczących technologii produkcji, w tym zagadnienia związane z m.in.: doborem odmian, racjonalnym nawożeniem w oparciu o analizę gleby, a także ochroną przed agrofagami. Na końcu metodyki są zawarte również listy kontrolne, których zapisów trzeba przestrzegać. Aby móc przystąpić do systemu IP koniecznie trzeba pozytywnie ukończyć szkolenie z tego zakresu, które organizują i prowadzą m.in. pracownicy MODR z s. w Karniowicach. Jednym z podstawowych kroków producentów, chcących ubiegać się o certyfikat Integrowanej Produkcji jest złożenie wniosku (zgłoszenia) do Jednostki Certyfikującej, m.in. KIWA Polska Sp. z o.o. Biuro Certyfikacji COBICO, która od ponad 20 lat jest uznanym partnerem w certyfikacji systemów rolniczych. W związku ze zmianą ustawy z dnia 7 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o ochronie roślin przed agrofagami oraz niektórych innych ustaw, zgłoszenie zamiaru prowadzenia IPR jest jednocześnie wnioskiem o certyfikację. Ponadto istnieje możliwość przyjęcia zgłoszenia IPR po terminie, o ile możliwa jest rzetelna kontrola i spełnione są wymagania metodyczne. Z kolei zasady agronomiczne Integrowanej Produkcji Roślin pozostają bez zmian. Producent nadal jest zobligowany:

przestrzegać oficjalnych metodyk integrowanej produkcji dla poszczególnych upraw,
stosować zrównoważony płodozmian,
prowadzić regularny monitoring agrofagów i opierać ochronę roślin o progi szkodliwości,
racjonalnie nawozić uprawy w oparciu o analizy gleby,
systematycznie i rzetelnie prowadzić Notatnik Integrowanej Produkcji Roślin,
przejść pozytywnie kontrolę przeprowadzoną przez jednostkę certyfikującą.

Prelegent przypomniał również o prowadzeniu przez podmiot certyfikujący, oprócz obowiązkowej kontroli producenta, również poboru próbek roślin (u nie mniej niż 20%). Czynności kontrolne obejmują przede wszystkim spełnienie wymagań, w tym ukończenia szkolenia z IP. Poświadczeniem stosowania integrowanej produkcji roślin jest certyfikat wydawany na wniosek producenta roślin przez podmiot certyfikujący.

Certyfikat poświadczający stosowanie integrowanej produkcji roślin wydaje się na okres niezbędny do zbycia roślin, nie dłużej jednak niż na okres 12 miesięcy.

Producent roślin, który otrzymał certyfikat poświadczający stosowanie integrowanej produkcji roślin, może używać znaku integrowanej produkcji roślin do oznaczania roślin, dla których został wydany ten certyfikat. Dyrektor Biura Certyfikacji COBICO zwrócił uwagę, że warto „wejść” w system Integrowanej Produkcji z kilku powodów. Wśród nich nadmienił m.in. zbieżność wymagań IP i obligatoryjnych w ramach integrowanej ochrony roślin, spełnienie norm i wymogów warunkowości oraz wyróżnienie się na tle konkurencji (poświadczenie logo IP). Ponadto Integrowana Produkcja to szansa na dodatkowe płatności w ramach ekoschematu IP. Stawka jest zmienna (zależnie od grupy upraw) i w 2025 roku wynosiła: