MAŁOPOLSKI OŚRODEK DORADZTWA ROLNICZEGO
z siedzibą w Karniowicach

Zasady uboju z konieczności rozpisane są w rozporządzeniu (WE) nr 853/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r.,  w którym znajdują się szczególne przepisy dotyczące higieny w odniesieniu do żywności pochodzenia zwierzęcego (Dz.U. L 139 z 30.04.2004, str. 55) – załącznik III, Sekcja I („Mięso zwierząt gospodarskich kopytnych”), rozdział VI pt. „Ubój z konieczności poza rzeźnią”.

Ubój z konieczności dotyczy świń, owiec, kóz, krów oraz koni, czyli tzw. gospodarskich zwierząt kopytnych. Do uboju dochodzi poza rzeźnią w przypadku, gdy ww. zwierzęta ulegną wypadkowi, na skutek którego nie będą mogły się poruszać, co uniemożliwi przetransportowanie ich do rzeźni. Wypadek tyczy się złamania kończyny lub kręgosłupa oraz innego urazu zaburzającego naturalne poruszanie się. W takiej sytuacji można uratować wartość rzeźną zwierzęcia poprzez dokonanie uboju w miejscu wypadku.

Należy niezwłocznie wezwać lekarza weterynarii (zajmującego  się leczeniem zwierząt gospodarskich), który podejmie decyzję o możliwości leczenia, poddaniu ubojowi z konieczności lub uśmierceniu.

Zasady w przypadku poddania zwierzęcia ubojowi z konieczności:

1. W pierwszej kolejności należy skontaktować się z najbliższą rzeźnią, aby ustalić, czy jest możliwość przyjęcia tuszy i narządów wewnętrznych zwierzęcia.

Na stronie Głównego Inspektoratu Weterynarii znajduje się aktualna lista polskich rzeźni, które spełniają wymogi przejęcia zwierzęcia poddanego ubojowi z konieczności (https://zywnosc.wetgiw.gov.pl/spi/rzeznie/).

W wybranej rzeźni urzędowy lekarz weterynarii dokona badania poubojowego tuszy oraz narządów, a następnie oceni przydatność mięsa do spożycia przez ludzi. Wymóg ten jest konieczny, aby móc wprowadzić dane mięso na rynek sprzedaży i tym samym uratować wartość rzeźną zwierzęcia.

Mięso, które pozytywnie przeszło badanie zdatności do spożycia, musi być opatrzone owalnym znakiem jakości zdrowotnej, a to pozwoli na wprowadzone go do obrotu we wszystkich państwach członkowskich UE (Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 853/2004 i 854/2004).

1. Przed ubojem z konieczności należy wezwać powiatowego lekarza weterynarii (znajdującego się najbliżej lokalizacji gospodarstwa), którego zadaniem będzie przebadać zwierzę i wystawić świadectwo urzędowe potrzebne do transportu tuszy i narządów wewnętrznych.
2. Należy poddać zwierzę ubojowi z konieczności.

Uboju z konieczności może podjąć się osoba posiadająca odpowiednie kwalifikacje upoważniające do uboju zwierząt w rzeźni.

Informacje o osobach, które posiadają uprawnienia do uboju zwierząt można znaleźć w Powiatowych Inspektoratach Weterynarii.

Sposób i warunki, w jakich powinien się odbyć ubój z konieczności

Posiadacz zwierzęcia jest zobowiązany do jak najszybszego rozpoczęcia działań dotyczących uboju. Również należy dołożyć wszelkich starań, aby zwierzę podczas uboju uniknęło niepotrzebnego bólu, niepokoju i cierpienia. Jednocześnie należy przestrzegać wymagań dotyczących ochrony zwierząt podczas uboju. Zgodnie z rozporządzeniem Rady nr 1099/2009, zwierzę powinno być ogłuszone i wykrwawione przez osobę posiadające do tego odpowiednie kwalifikacje. Po uboju tusza powinna być wykrwawiona. Na miejscu, pod okiem urzędowego lekarza weterynarii można usunąć z tuszy żołądek oraz jelita, natomiast trzeba pamiętać o ich odpowiednim oznakowaniu, tak aby później można było zidentyfikować tuszę oraz przynależne do niej narządy. Tusza wraz z narządami może być przewieziona do rzeźni.

Potrzebne dokumenty

Należy pamiętać, aby wraz z tuszą i narządami wewnętrznymi dostarczyć odpowiednie dokumenty tj.:

1. oświadczenie rolnika – stwierdzające tożsamość zwierzęcia oraz zawierające informacje na temat weterynaryjnych produktów leczniczych lub innych środków, jakie podawano zwierzęciu lub wobec niego stosowano, z wyszczególnieniem dat podawania i okresów karencji,
2. świadectwo urzędowe – stwierdzające korzystny wynik badania przedubojowego, datę i czas przeprowadzenia tego badania, przyczynę dokonania uboju z konieczności oraz informację na temat leczenia, jakiemu poddane było to zwierzę.

Oświadczenie rolnika oraz świadectwo urzędowe można znaleźć na stronie Głównego Inspektoratu Weterynarii.

Warunki przewiezienia tuszy wraz z narządami do rzeźni

Przewiezienie tuszy wraz z narządami powinno odbyć się najszybciej, jak to jest możliwe, w przeciwnym wypadku, gdy transport może potrwać dłużej niż 2 godziny od chwili dokonania uboju, należy schłodzić tuszę i narządy wewnętrzne (gdy warunki atmosferyczne na to pozwalają, nie ma konieczności schładzania).

Przeciwwskazania dotyczące uboju z konieczności

Może się zdarzyć, że lekarz weterynarii nie zezwoli na ubój z konieczności i podejmie decyzję o leczeniu zwierzęcia lub jego uśmierceniu. W przypadku uśmiercenia zwierzęcia to lekarz weterynarii podaje środek usypiający. Tusze przeznacza się do utylizacji lub jeżeli urzędowy lekarz weterynarii wyrazi na to zgodę, można przeznaczyć je do skarmiania mięsożernych zwierząt futerkowych – każdy kto chce uzyskać taką zgodę, musi zwrócić się z prośbą do powiatowego lekarza weterynarii.

Istnieje możliwość dokonania uboju zwierząt w celu pozyskania mięsa na użytek własny. Należy pamiętać, że mięso nie może być przeznaczone do sprzedaży. Tyczy się to świń, owiec, kóz lub cieląt do 6 miesiąca życia. 

W przypadku, gdy żadna rzeźnia nie wyrazi zgody na przyjęcie tuszy wraz z narządami wewnętrznymi, dalsze decyzje podejmuje rolnik. Może zdecydować się na leczenie zwierzęcia, uśmiercenie lub przeprowadzenie uboju w celu uzyskania mięsa na pożytek własny. Natomiast w przypadku, gdy zwierzę padnie, należy zutylizować zwłoki. Koszty pokrywa ARiMR.

Jeżeli po badaniu poubojowym przeprowadzanym przez urzędowego lekarza weterynarii okaże się, że tusza nie nadaje się do spożycia przez ludzi, to należy ją zutylizować – koszty utylizacji zależą od umowy, jaka została podpisana między rolnikiem a podmiotem prowadzącym rzeźnię. Istnieje również możliwość przeznaczenia tuszy do skarmiania mięsożernych zwierząt futerkowych – decyzja ta należy do urzędowego lekarza weterynarii.

Zdarzenie o uboju z konieczności należy zgłosić do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w przypadku:

• bydła, owiec, kóz lub świń w ciągu 7 dni od zdarzenia,
• świń z terenów objętych restrykcjami w związku z afrykańskim pomorem świń, termin przekazana informacji wynosi 2 dni.

Weronika Dudek, dn. 9.02.2022 r.

Źródła:

1. https://www.wetgiw.gov.pl/nadzor-weterynaryjny/uboj-z-koniecznosci-zwierzat-gospodarskich-kopytnych-poza-rzeznia
2. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 853/2004 i 854/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r.