Zgadzam się na przechowywanie na urządzeniu, z którego korzystam tzw. plików cookies oraz na przetwarzanie moich danych osobowych pozostawianych w czasie korzystania przeze mnie ze stron internetowych lub serwisów oraz innych parametrów zapisywanych w plikach cookies w celach marketingowych, w tym na profilowanie i w celach analitycznych przez Małopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Karniowicach oraz zaufanych partnerów.

Administratorzy danych:

Małopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego
z siedzibą w Karniowicach
ul. Osiedlowa 9, 32-082 Karniowice

Zaufani partnerzy:

Cele przetwarzania danych:

  1. marketing, w tym profilowanie i cele analityczne
  2. świadczenie usług drogą elektroniczną
  3. dopasowanie treści stron internetowych do preferencji i zainteresowań
  4. wykrywanie botów i nadużyć w usługach
  5. pomiary statystyczne i udoskonalenie usług (cele analityczne)

Podstawy prawne przetwarzania danych:

  1. marketing, w tym profilowanie oraz cele analityczne – zgoda
  2. świadczenie usług drogą elektroniczną - niezbędność danych do świadczenia usługi
  3. pozostałe cele - uzasadniony interes administratora danych

Odbiorcy danych:
Administrator Danych Osobowych MODR, zaufani partnerzy

Prawa osoby, której dane dotyczą:
Prawo żądania sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych; prawo wycofania zgody na przetwarzanie danych osobowych. Inne prawa osoby, której dane dotyczą

Zmiana polityki prywatności

Uwaga:

Od 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Potrzebujemy Twojej zgody na przetwarzanie Twoich danych osobowych przechowywanych w plikach cookies. Poniżej znajdziesz pełny zakres informacji na ten temat.

Close GDPR info
Menu główne

Perz wydłużony jako nowe źródło energii odnawialnej

W obliczu coraz droższych konwencjonalnych źródeł energii (węgla, gazu, ropy naftowej), rośnie zużycie energii ze źródeł naturalnych (odnawialnych). Pod tym względem świat nam ucieka i kraje biedniejsze od naszego robią duże postępy.

Nie da się podważyć faktu, że źródła konwencjonalne zatruwają powietrze, niszczą środowisko przyrodnicze i nie chronią Klimatu na Ziemi. Jednocześnie istnieje ogromna presja społeczna  w kierunku zmniejszenia emisji CO2, zwiększenia oszczędzania energii oraz zwiększenia wykorzystania odnawialnych źródeł energii (OZE).

Oszczędni rolnicy w Polsce już od bardzo dawna stosują brykietowanie słomy jako własne paliwo do ogrzewania domów, a do suszenia ziarna zakupują kotły spalające 10 kilowe kostki lub całe 300-500 kg bele słomy. Rolnicy słomę wykorzystują głównie jako nawóz. Wzbogacona opryskiem z mocznika jest rzeczywiście dobrym wyborem. Ale jeszcze lepszym rozwiązaniem jest na przykład poplonowa mieszanka zbożowo strączkowa wsiana w ściernisko, a następnie przyorana .Słoma może być też gotowym do wzięcia z pola „złotym węglem”, wymaga tylko sprasowania, zbrykietowania lub speletowania (granulowania). W artykule omówiono uprawę perzu wydłużonego, nowego gatunku biomasy, który rozszerza bogaty już asortyment roślin energetycznych.

Charakterystyka biologiczna. Perz wydłużony (Agropyron elongatum) pochodzi z południowo wschodniej Europy i Azji, jest to wysoka do 2,2 m bezrozłogowa, wieloletnia i kępowa trawa, ma bardzo głęboki, na ponad 3 m wiązkowy system korzeniowy. Posiada sztywne źdźbła i duże szczeciniaste szarozielone liście o długości do 30 cm, średnio owłosione i pokryte nalotem woskowym. Łan trawy jest zwarty i odporny na wyleganie. Nie stwierdzono na niej do tej pory żadnych patogenów. Gatunek ten wytwarza duże jak na trawy nasiona - masa 1000 ziaren wynosi 7,0–8,5 g, przy plonie 1-3 t/ha, o długiej żywotności (6-7 lat) oraz sile kiełkowania 65-90%. Roślina wytwarza kłosy długie do 30 cm, mało podatne na osypywanie się. Termin zbioru nasion przypada po połowie września. Perz wydłużony jest odporny na suszę, mróz (do –20o C), wysokie temperatury latem, a na wiosnę wcześnie rusza z wegetacją. Może rosnąć wydajnie na tym samym miejscu 7-10, a nawet 12 lat. W stanie naturalnym trawa rośnie na suchych i zasolonych lekkich glebach. Od 2005 roku w Instytucie Hodowli i Aklimatyzacji Roślin w Radzikowie prowadzono autorskie prace badawcze pod kierunkiem dr inż. Danuty i Józefa Martyniaków. Doprowadziły one do wyselekcjonowania odmiany o nazwie Bamar, która jest prawnie chroniona. Plon suchej masy siana wynosi 10-16 t/ha.

Agrotechnika uprawy. Plantację można zakładać na każdej, ale przepuszczalnej glebie, średnio uwilgotnionej, nawet klasy 5, nie podmokłej  ani nie torfowej. Na glebie piaszczystej, dotąd aż rośliny nie sięgną korzeniami do wody konieczne jest nawadnianie, szczególnie w okresie wschodów i do jesieni. Najlepszym przedplonem są okopowe, motylkowate i strączkowe. Przygotowana do siewu gleba powinna mieć strukturę gruzełkowatą, dobrze doprawiona, zwałowana, nie może zawierać chwastów wieloletnich, w tym zwykłego perzu rozłogowego i innych traw. Jeżeli jest to konieczne, przed siewem perzu, należy wykonać oprysk glifosatem (zawsze na żywo rosnące chwasty), w zalecanej na etykiecie dawce 3-5 l/ha, 150-300 l wody. Perz można siać od kwietnia aż do września, najlepszy jest jednak termin wiosenny. Przy siewie jesiennym rośliny jeszcze przed zimą powinny rozpocząć krzewienie, a na pędach mają mieć po 4-5 liści. Wschody pojawiają się dopiero po 20-30 dniach. Zalecany rozstaw rzędów 25-30 cm (co druga redlica siewnika zbożowego), głębokość siewu 1-2 cm. Norma wysiewu 15-30 kg/ha zależy od zdolności kiełkowania nasion podanej przy zakupie. Zaleca się zawsze wykonać próbę kręconą siewnika, a w czasie siewu należy sprawdzać aparaty wysiewające, gdyż nasiona mają tendencje do zawieszania się, w samych przewodach nasiennych również mogą tworzyć się zatory. Przy dawce 10 kg/ha na długości 1 mb powinniśmy wysiać 43 nasiona, przy dawce 15 kg/ha 73 sztuk. Zaleca się zaprawianie nasion preparatem Azotobakteryna do traw dla lepszego startu młodych roślin (szczegóły na www.biofood.com.pl). Jeżeli siewu dokonuje się wiosną, to do jesieni mają powstać krzewiące się kępy źdźbeł wegetatywnych o długości do 1,8 m. Dopiero od 2 roku powstają grubsze i sztywne źdźbła kłosonośne do 2m wysokości zawierające celulozę o dużej wartości energetycznej.

Nawożenie perzu przeznaczonego do spalania. Przedsiewnie NPK (30/60/60) kg czystego składnika na hektar (w tym N szybko działający). W kolejne lata na wiosnę, pierwsza dawka szybko działającego N 30-40 kg/ha, druga po 2-3 tygodniach, np. Mocznik 40-50 kg/ha. Nawożenie P i K w kolejne lata po zbiorach jesiennych jednorazowo po 60 kg/ha, a na glebach lekkich wiosną.

Nawożenie pod 2-3 pokosy zielonki do biogazowni. W pierwszym roku tak samo jak wyżej, czyli 30/60/60. W kolejne lata, azotowe w sumie 100-130 kg N/ha/rok podzielone i wysiewane po każdym pokosie. Nawożenie P i K jednorazowo po 60 kg/ha  jesienią, a na glebach lekkich wiosną.

Walka z chwastami. W okresie wegetacji w razie wystąpienia chwastów zaleca się oprysk mieszanką np. Puma Uniwersal 1 litr/ha + Chwastox extra 300 SL dawka 3 litr/ha oraz 150-300 l wody. W chwili w/w oprysku  poszczególne źdźbła perzu wydłużonego mają mieć wytworzone co najmniej po 5 liści właściwych. Uwaga! we wczesnym okresie rozwoju plantacji, szczególnie w I roku, chwasty zwalczamy mechanicznie przy okazji koszenia pierwszego pokosu.

Zbiór mechaniczny perzu. Zbiór na biomasę do celów spalania wypada od II–IV dekady września. Zbiór można przyspieszyć opryskiem chemicznym, np. Reglone 3-4 litr/ha (150-300 l wody). Takie dosuszanie zaleca się wykonać wcześniej, w okresie mleczno-woskowej dojrzałości nasion (mniejsze straty spowodowane przez osypywanie, szybszy i łatwiejszy zbiór, lepsza jakość biomasy, wykorzystanie lepszej pogody). Po 7-14 dniach całkowitego wyschnięcia łanu można przystąpić do 1 fazowego zbioru, np. kombajnem zbożowym wyposażonym w prasę do słomy. Generalnie jednak stosuje się zbiór 2 fazowy, czyli najpierw koszenie kosiarką pokosową - listwową, a następnie po doschnięciu plonu na ściernisku stosujemy prasowanie siana. Wysokość koszenia nie niżej niż 8-10 cm, nie zaleca sie kosiarki rotacyjnej, gdyż niszczy ona węzły krzewienia perzu. Z kolei przy zbiorze 2-3 plonów w roku na zieloną biomasę, wykorzystuje się klasyczne sieczkarnie polowe do zielonek. Ostatnie koszenie 3 pokosu zielonki należy wykonać do końca września.

Znaczenie gospodarcze. Perz wydłużony ma bardzo małe wymagania glebowe i klimatyczne, może rosnąć na glebach lekkich, ubogich, skażonych i zasolonych, nadaje się do rekultywacji gruntów marginalnych, do obsiewania pasów ochronnych. Koszty założenia i eksploatacja plantacji perzu wydłużonego do celów energetycznych są kilkakrotnie niższe niż przy uprawie wierzby czy miskantusa. Nie trzeba też kupować specjalistycznych maszyn do siewu i zbioru, a do likwidacji 10 letniej plantacji wystarczy typowy pług. Uzyskiwanie dużych plonów jest uzależnione od rodzaju gleby, nawożenia i dostępności wody dla roślin (jak przy każdej innej uprawie). Perz wydłużony nie jest gatunkiem inwazyjnym, sam się nie rozprzestrzenia i nie zagraża gruntom sąsiednim. Poprzez głęboki system drobnych i długich korzeni, rośliny doskonale walczą z suszą. Zielonka perzu nadaje się jako podstawowy substrat do produkcji biogazu, jest  też doskonałą zieloną paszą dla zwierząt, również na kiszonkę, szczególnie dla przeżuwaczy. Może też służyć jako podłoże do produkcji pieczarek, do obsiewania poletek osadowych w oczyszczalniach ścieków i jako surowiec w przemyśle celulozowo papierniczym.

Znaczenie energetyczne perzu. Skoszona w pokosy we wrześniu biomasa po 4–7 dniach zawiera nie więcej niż 12-20% wody i nadaje się do belowania, prasowania, brykietowania lub peletowania. Bez znaczącej szkody dla jakości surowca zbiory można opóźnić nawet do wiosny. Wartość opałowa trawy perzu mieści się w granicach 18-24 MJ/kg i jest zbliżona do niektórych gatunków drewna i węgla brunatnego. Zawartość popiołu wynosi tylko 3-4% i jest to doskonały, głównie potasowy nawóz, zawartość chloru tylko 0,2%.

Plon 10–12 t/ha perzu, stanowi ekwiwalent wartości energetycznej 5–8 ton węgla. Do ogrzania  domu o powierzchni 200 m2 wystarczy 1,5–2 ha uprawy.

Wnioski. Plantacje towarowe z uprawami energetycznymi w Polsce na krótki czas były rentowne. Są ciągłe kłopoty z umowami, z odbiorcami biomasy, ze spadającymi jej cenami i coraz wyższymi wymaganiami co do jakości produkowanej przez rolników biomasy. Do tego dochodzi konkurencja, czyli import tańszych surowców i brak prawno finansowej ochrony Państwa aby ta branża się rozwijała. Uprawa biomasy energetycznej, w tym perzu wydłużonego w małych gospodarstwach i na własne potrzeby jest jak najbardziej uzasadniona. Prawie każdy z rolników posiada grunty „marginalne”, na których mógłby produkować własne paliwo do ogrzewania domu.

Kontakt oraz szczegóły zamówienia na małe ilości nasion przyjmuje „Hodowla Roślin Bartążek Sp. z o.o. Grupa IHAR” koło Olsztyna, jedyny podmiot prowadzący hodowlę zachowawczą tego gatunku, odmiany Bamar. Kontakt tel. 89 512-03-27 e-mail biuroatbartazek [dot] pl oraz strona internetowa info www.bartazek.pl

Jan Knapik, dn. 4.09.2017 r.